Droominterview

De AVRO presents: een interview met de schrijver A.F.Th. van der Heijden. We gaan er eens goed voor zitten. Van der Heijden is volgens de critici de belangrijkste schrijver van de jonge generatie, de opvolger van ons gouden binnentrio in de literatuur: Hermans - Reve - Mulisch (alleen de laatste mag vervangen worden door Claus of Wolkers). Dat schept verwachtingen. Van der Heijden was nog nooit zo uitvoerig op de televisie geinterviewd, hij klaagt snel over gebrek aan aandacht: dit is dus zijn kans.

A.F.Th. van der Heijden blijkt een fenomenale prater. Ongelofelijk zoals hij zijn zinnen over elkaar laat buitelen, hier is een vocale acrobaat van superieure kwaliteit aan het woord. Het maakt eigenlijk niets uit wat je hem vraagt, altijd komt er dat gave, glanzende antwoord. Wilt u iets weten over een jeugd in Geldrop? Vraagt u zich af hoe het leven in de breedte geleefd dient te worden? Moet hij nog eens uitleggen waarom hij zo graag aan drie boeken tegelijkwerkt? A.F.Th. van der Heijden beantwoordt al uw vragen. Ademloos zat ik te luisteren, totdat ik merkte dat ik op de cadans van die eindeloze stroom woorden langzaam wegdroomde. Ik hoorde hem nog uitleggen hoe bijzonder hij als kind was geweest, hoe zijn ene ik toen langzaam in zijn andere ik was weggezakt, en toen kreeg ik opeens visioenen van schrijvers die wat onthechter over zichzelf kunnen praten, met iets meer zelfrelativering, wie weet zelfs met enig gevoel voo humor. In een van die visioenen verscheen Jan Wolkers. En Wolkers was geweldig op dreef. Hij praatte ruim drie uur over alles wat hem fascineerde: Koot en Bie, Stan Laurel en Oliver Hardy, Marilyn Monroe, Martin Luther King, Tarzan, Chet Baker, Dylan Thomas. Hij zat op te scheppen over zijn atletische kwaliteiten (de 100 meter in 10.3!), hij maakte flauwe opmerkingen over het uiterlijk van Jaap Goedegebuure, hij liet iemand dood gaan die nog bleek te leven, hij dwaalde voortdurend af van e gestelde vraag - maar toch was het een meeslepende gebeurtenis. Enkele keren raakte hij ontroerd, en toen zag ik in mijn visioen honderdduizenden kijkers met de ogen knipperen en slikken. Soms zei hij gewoon - 'Godverdomme!', omdat hij een actie van zijn god Piet Keizer prachtig vond, en toen hoorde ik uit honderdduizenden kelen: 'Godverdomme!' Zo werd het een ideaal tv-programmavisioen: de VPRO had het zo kunnen uitzenden in de serie Zomergasten, diede vorige week zo aarzelend begon met Armando. Wolkers kwam nog met een aardige primeur die later in geen enkele biografie mag ontbreken, tenzij ik ook dat gedroomd heb: zijn verhaal over zijn inbraak in 1968 in de VPRO-villa in Hilversum ten einde een curieus, nooit uitgezonden muziekfilmpje met hem en Willem Breuker te ontvreemden. Helaas vergat Wolkers te vertellen dat een andere Nederlandse zendgemachtigde, de IKON, een nog veel interessantere film over hem bezit. Het is een documentaie van een klein uur, en ze werd een jaar of tien geleden gemaakt door de sportjournalisten Frits Barend en Henk van Dorp. Zij interviewden Wolkers over slechts een thema: de dood. Het programma is eenvoudig van opzet: Wolkers zit met zijn interviewers aan tafel in zijn huis op Texel en vertelt over zijn ervaringen met de dood en over de manier waarop hij begraven wil worden. Het is een prachtig interview. Wolkers is er zeer ernstig in, geen moment sentimentel. De IKON heeft het programma nooit durven uitzenden. Directeur Wim Koole wilde de confrontatie met zijn kerkelijke achterban niet aangaan. Had Wolkers zulke godslasterlijke mededelingen gedaan? Integendeel, er gebeurde voor de IKON-kijkers iets veel gevaarlijkers. Er zitten in het interview enkele korte buitenopnamen. Wolkers loopt met zijn vrouw Karina op een kerkhof. Op een gegeven moment tilt hij met een onverwachte beweging haar rok omhoog, trekt haar broekje omlaag en geeft haar een trts klapje op de billen, terwijl hij tegen zijn interviewers iets roept als: “Jongens, jullie begrijpen toch wel waarom ik voorlopig nog niet doodga - daarom.” De IKON wilde het fragment uit de film knippen, maar dat werd door de makers en Wolkers geweigerd. Misschien kan deze film alsnog worden uitgezonden voordat die andere begrafenis plaats heeft: die van het omroepbestel.