Politiek is film in Madras

MADRAS, 8 JUNI. Mu Ka is boos. Met zijn onafscheidelijke, donkere Stevie Wonder-zonnebril, een minzame glimlach op de lippen, zit de leider van de Dravida Munnetra Kazagam (DMK), een geduchte politieke beweging in Tamil Nadu, op het podium in Thambuchetty Street, bij de haven van Madras.

De gewezen filmmaker is in hongerstaking gegaan, voor wel tien uur lang, omdat zijn partij wegens de moord op Rajiv Gandhi, die een concurrerende partij steunde, is lastiggevallen door aanhangers van de Congrespartij. Zijn politieke tegenstanders zeggen dat Mu Ka alleen maar aandacht wil trekken voor de verkiezingen, die na een uitstel van twee weken volgende week alsnog worden gehouden. De politicus zelf zegt niks, ook zijn mond staakt.

Niet alleen Mu Ka weigert het innemen van voedsel. Naast hem zitten zijn vrienden: de leiders van de twee communistische partijen die India rijk is, en beneden aan zijn voeten, op grote tapijten, een schare aanhangers van enige honderden mensen die zijn lot delen. De andere kandidaten van de DMK staken in hun eigen districten. M.K. Stalin, de voorman van de jeugdbeweging van de DMK, zit te vasten op een matje in The Thousand Lights. Stalins jongeren, in zwart uniform met baret, bewaken de Dravidische voormannen.

Madras is een filmstad. Samen met Bombay en Calcutta produceert Madras 500 a 600 rolprenten per jaar, meer dan in Hollywood, meer dan in enig ander land ter wereld. Waar film ophoudt en politiek begint is volstrekt onduidelijk. De belangrijkste politici komen uit de filmwereld en in het echt spelen ze bij voorkeur dezelfde heldenrol als op het witte doek. Soap is het favoriete thema van de Indiase cineasten, met overspelige echtelieden, op wraak beluste cupido's en Robin Hoods als vaste ingredienten.

De vervlechting van politiek en film begon met Mu Ka, koosnaam voor Muthuvel Karunanidhi, die zich begin jaren zestig aansloot bij de DMK, een chauvinistische beweging die op grond van vage aanwijzingen zegt de oorspronkelijke Indiase cultuur, die van de Dravidiers, te beschermen tegen de Ariers, de noordelijken. In Tamil Nadu worden de hindoetempels het drukst bezocht, wonen India's echte vegetariers (die alleen kip en vis eten) en zijn de koeien het heiligst. De DMK wierp zich ook op als bestrijder van het onrecht en helper van de armen.

Mu Ka gebruikte de speelfilm als medium voor het uitdragen van zijn politieke boodschap.

In de belendende deelstaat Kerala vond hij een berooide, onbekende acteur, M.G. Ramachandran (MGR), die de perfecte belichaming werd van zijn ideeen: de arme sukkel die - tegen de verdrukking door schurken en Brahmanen, leden van de hoogste kaste, in - de weg naar de top vond en Sinterklaas speelde voor de armen.

Pag. 4:

Een filmster als hindoe-god

MGR speelde in 130 films van Mu Ka de koning van de armen, de Tamils aanbaden hem als een hindoe-god.

Film en werkelijkheid werden een fludum voor de Tamils toen hun filmheld zich in 1971 kandidaat stelde voor een zetel in het deelstaatparlement. Hij werd - echt waar - neergeschoten, maar overleefde de aanslag en voerde verder in bij voorbaat gewonnen positie campagne vanuit het ziekenhuis. De Tamils kozen massaal voor MGR en zijn DMK. Alleen Mu Ka was niet gelukkig. Hij zag alle aandacht voor zijn persoon verschrompelen en keerde zich daarom tegen zijn ontdekking.

MGR brak na heftige ruzies met Mu Ka, richtte een eigen partij op, de All India Anna DMK (AIADMK) en won daarna alle achtereenvolgende verkiezingen in de deelstaat - de AIADMK gebruikt onder meer een hakenkruis als symbool, een ook in India eeuwenoud teken dat hier niet wordt geassocieerd met het nazisme; het woord swastika komt uit het sanskriet en betekent 'gelukkig'. Premier MGR bracht de deelstaat regelmatig aan de rand van de financiele afgrond na een zoveelste bui van goedgeefsheid. Arme Tamils konden regelmatig rekenen op gratis eten, kleding, schoenen en, bioscoopkaartjes.

MGR stierf in 1987 op 70-jarige leeftijd aan een gewone ziekte, een onfilmische dood. Maandenlang was het daarna onrustig in Tamil Nadu, waar de bevolking zich niet kon verzoenen met het domme lot van een aardse god. Geexalteerde aanhangers pleegden zelfmoord, op zoek naar hun held in het rijk der geesten.

Niet iedereen beweende de dood van MGR, Mu Ka zag zijn kans schoon om eindelijk wraak te nemen. Hij kocht ook een grote zonnebril, nam de politieke leuzen van MGR over en deed ook verder in alles zijn best zoveel mogelijk op zijn verscheiden rivaal te lijken.

Het werkte wonderwel, de kiezers trapten in de persoonsverwisseling en kozen Mu Ka in 1988 tot nieuwe premier. De onderlinge strijd binnen de AIADMK tussen MGR's erfgenamen: weduwe Janaki en Jayalalitha Jayaram, zijn eeuwige liefde in de film en matresse voor het leven was in Mu Ka's voordeel. In een districtenstelsel leidt een verdeelde oppositie altijd tot winst voor de grootste partij. In dit geval kreeg de DMK met 33 procent van de stemmen een tweederde meerderheid in het deelstaatparlement. Een trotse Mu Ka mocht zich de nieuwe premier noemen.

Koning der Tamils Zijn bewind duurde van januari 1989 tot 30 januari van dit jaar. Mu Ka poogde zijn illustere voorganger te overtreffen in goedgeefsheid en als bewaker van het Dravidische erfgoed. Maar met dat laatste ging hij te ver en het koste hem zijn post.

Hij wierp zich op als de leider van alle Tamils, ook die in Sri Lanka. In Tamil Nadu wonen 60 miljoen, in Sri Lanka drie miljoen; beide groepen zijn etnisch en cultureel nauw verwant.

Mu Ka wilde de koning der Tamils zijn en dat was koren op de molen van de lepe, nietsontziende Tamil Tijgers, de Sri-Lankese guerrillastijders die streven naar onafhankelijkheid voor de Tamil-regio in het noorden en oosten van Sri Lanka. Zij begonnen India's meest zuidelijke deelstaat steeds meer te gebruiken als achterland en uitvalsbasis.

Mu Ka's vermeende steun voor de Tijgers was tegen het zere been van de federale regering van premier Chandra Shekhar. Op 30 januari van dit jaar greep president Venkataraman, op instigatie van Chandra Shekhar, in en stelde het bestuur van de deelstaat buiten werking. Verkiezingen voor een nieuwe regering in de deelstaat werden bepaald op 26 mei, tegelijk met de parlementsverkiezingen. (Na de moord op Gandhi werden de verkiezingen drie weken uitgesteld.) Dit was het moment waarop de derde speler in de soap-opera, Jayalalitha, had gewacht. Jaya was altijd MGR's alter-ego geweest in film, politiek en dagelijks leven. Na zijn dood werd Jayalalitha vernederd door Mu Ka die haar afschilderde als een huilebalk en een slaaf van MGR. Tot grote hilariteit van haar rivalen zwoer Jaya eens haar viswaroopham, haar goddelijke verschijningsvorm, te zullen tonen. De val van Mu Ka bood haar de gelegenheid.

Jayalalitha's portret verscheen in de straten van Madras, Madurai, Coimbatore, in Srivilliputhurand en Puliyampatti, de grote steden en de kleinste dorpjes. De ex-filmdiva is op slag de nieuwe hoop voor de paupers in het zuiden geworden die oprecht geloven dat de vrouw in de zwarte cape een avatar is, de incarnatie van een der hindoegoden. Jaya zal de beloftes inlossen die MGR door zijn dood niet meer kon waarmaken.

Als een godin verstaat Jayalalitha zich met de mensen. Overal waar ze komt stromen volksmassa's bijeen om haar te zien.

“Zullen jullie de geschiedenis rechtzetten”, vraagt ze de kiezers steevast. “Seivome, seivome - dat doen we, dat doen we”, antwoordt het publiek.

Ditmaal is haar partij wel zo slim geweest een coalitie aan te gaan met de Congrespartij. Congres steunt de AIADMK voor het deelstaatparlement, Jayalalitha's partij zal de Congrespartij helpen voor de landelijke stemming.

Langs de straten van Tamil Nadu voeren dode politici op reuzenborden campagne voor de levenden: MGR voor Jayalalitha, Indira en Rajiv Gandhi voor de kandidaten van de Congrespartij.

Mu Ka moet in het straatbeeld opnieuw wedijveren met Jayalalitha en MGR, als in een film.