GRIEKENLAND

Grieken lezen geen boeken. Althans, niet in het openbaar. Op het terras van een kafenon, zo'n typisch Griekse uitspanning, vertonen alleen buitenlanders zulk asociaal gedrag. Grieken hebben de innerlijke rust om op het terras helemaal niets te doen. Tenzij ze elkaar verbaal naar het leven staan in verhitte debatten over politiek, de mensheid in het algemeen, of een gemiste slag bij het tavli (triktak).

Toch presenteerden op het onlangs afgesloten 14de 'Feest van het boek' ruim 240 Atheense uitgevers tezamen meer dan 35.000 boeken. Voor een taalgebied van amper 10 miljoen inwoners (waarvan bijna de helft in Athene) een bijna onbegrijpelijke weelde. In het Zappeion-park stonden reeksen kraampjes volgestouwd met allerhande uitgaven waaraan de duizenden bezoekers zich gratis konden vergapen. Volgens het blad Boek & Media (B&M) vielen de verkopen echter tegen. Onverbiddelijke bestseller van de beurs was de pop-corn.

Het grote fuseren in de boekenwereld is in Griekenland een nog vrijwel onbekend verschijnsel. Nog steeds viert in Athene de kleine uitgever-drukker-boekhandel in een bedrijf hoogtij, vooral in de straatjes achter de Universiteit. In de kelder staat dan de loodzet-machine, niet zelden (tweedehands) gemporteerd uit de Sovjet-Unie. Op de eerste verdieping is het eenkamerig kantoor van de uitgever, en op de begane grond de winkel, volgestouwd als een uitdragerij. Ondanks de 66% prijsstijging sinds kerstmis zijn de prijzen van nieuwe boeken in Griekenland nog altijd lager dan die in de Hollandse ramsj.

Wie een boek aanschaft, moet overigens niet zeuren dat zijn exemplaar ezelsoren vertoont, een gebroken rug heeft, zwaar beduimeld is, of onderkomen biedt aan kevers en ander ongedierte. Het gaat om de inhoud, redeneert de verkoper, en als je het leest, raakt het immers toch ook beduimeld en zullen de beestjes vanzelf verdwijnen.

Griekenland kent verscheidene boeken-toptiens. Die worden gepubliceerd in het reeds genoemde B & M en in Diavazo ('Ik lees'). De Diavazo toptien is gebaseerd op de verkoop van 20 boekwinkels verspreid over heel Griekenland, maar maakt geen onderscheid tussen fictie en non-fictie, zodat het eerste genre sterk overheerst. Nummer 1 staat Suiker aan de rand van Evgena Faknou. Deze roman speelt zich af ''10 kilometer ten zuidwesten van een belangrijke badplaats, in de idyllische sfeer van een villa met uitgestrekte tuinen, waar vermoeide en teleurgestelde mensen komen kuren''. Het boek ademt de zwartgallige sfeer van veel Griekse films, waarin het meestal regent en waarin de hoofdfiguren zwijgend voor zich uit somberen.

In B & M staan twee toptiens. Een is gebaseerd op de voorkeur van de redactie, de ander op de verkopen van een aantal steeds wisselende boekhandels. Ook hier is een ongelijke strijd tussen non-fictie, fictie, de ontelbare vertalingen en oorspronkelijk werk. Aan de volgende toptien (juli) zal de boekhandel 'Endochora' ('Het achterland') meewerken. Eigenares Mara Moschonas gaf alvast haar eigen selektie, aangevuld met enige boeken die ook voor een Nederlands publiek interessant zijn.

1. Krti: istora kai politismos (Kreta: geschiedenis en beschaving) 2. P. B. Paskhou: Kondoglou. Eisogog sti logotechna tou (Kondoglou. Een inleiding tot zijn literatuur) 3. N. M. Skouteropoulos: I archaia sofistik: ta sozomena apospasmata epmeleia keimenon, metafrasi, scholiasmos (Het antieke sofisme: overgeleverde tekstfragmenten, vertaald en becommentarieerd) 4. Th. Georgiadis (red.): O Pondos: istora, laografa kai politismos (De Pontus: geschiedenis, folklore en cultuur) 5. D.M. Botsaris: 17N: vol. 1, I exousa stin kanni tou pistoliou; vol 4, I pagda (De 17de November: 1. de macht aan de loop- van het pistool; 4. De valkuil) 6. K. Balafas: To Andartiko stin Ipeiro (Het Andartes-verzet in Epirus - zwart-wit foto's 1940 - 1944) 7. D. Salomou: I Ginaka tis Zakinthos (De vrouw van Zakhyntos - een exegese van dit 19de eeuwse werk van Eleni Tsantsanoglou) 8. S. Stefanou: Thasos. Ellinik paradosiak architektonik (Thasos. De Griekse traditionele architectuur - deel 55 uit een reeks die ook in het Engels en Duits is te verkrijgen) 9. G. V. Kavvadia: Sarakatsanoi: mia Ellinik poimenik koinona (De Sarakatsanen: een Grieks herdersvolk) 10. G. Dimitrokallis: Agnostoi Vyzantinoi naoi ieras mitropoleos Messinas (Onbekende Byzantijnse kerken van het aartsbisdom Messenie)

In de toptien is de verhevigde belangstelling voor het probleem van de Nationale minderheden in Griekenland goed te zien. Niet alleen Albanezen (volgens de groot-Griekse ideologie 'Noord-Epiroten'), maar sinds de perestrojka ook Pontiers (eerder uit Turkije naar de noordkust van de Zwarte Zee gevlucht) keren in groten getale terug naar hun 'moederland'. Het boek over de Sarakatsanen (vrijwel uitgestorven Griekse nomadische herders) past in deze trend, evenals het niet in de lijst opgenomen De Pomaken van Thracie van P. A. Mylonas, over de Bulgaars sprekende islamitische minderheid in de Griekse provincie Thracie.

Anders dan elders in Europa, is in Griekenland het 'marxismos' nog niet dood. Behalve vele orthodox linkse publikaties is er een opmerkelijke en veel verkochte reeks studies over de geheimzinnige terroristische groep '17 November'. Ook hun recente raketaanvallen werden theoretisch gerechtvaardigd met het devies van Marx: 'De werkelijke zin van het leven is de strijd'.

De Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende Burgeroorlog hebben Griekenland verwoest achtergelaten. Honderden stadjes en dorpen zijn systematisch platgebrand door de Duitsers, vaak uit represaille tegen aanslagen van de Griekse verzetsstrijders, de 'Andartes', die vervolgens in hun onderlinge machtsstrijd alles nog eens dunnetjes overdeden. De prachtige zwart-wit foto's in het boek over het verzet in de noordelijke bergprovincie Epirus geven een schokkende getuigenis van de vernietigingsdrift van de nazi's. Het voorwoord werd geschreven door de Griekenlands beroemdste oorlogsfotograaf Spiros Meletzis.

In een land waar de oudheden letterlijk voor het opscheppen liggen, is het niet verwonderlijk (maar wel betreurenswaardig) dat monumenten uit recenter tijd erg worden verwaarloosd.

Vooral de overblijfselen uit de tijd van de Turkse overheersing ('slavernij' zeggen de Grieken het liefst) moeten het ontgelden. Ondanks de recente oorlogszuchtige taal die onlangs weer eens tussen Griekenland en Turkije werd uitgewisseld - in het Griekse parlement klonk eensgezind ''We lusten ze rauw!'' - verdienen de prachtuitgaven van uitgeverij Melissa over de traditionele architectuur van de laatste eeuwen veel lof. Het deel over Thasos is net verschenen en erg succesvol.

Naast de vele officiele uitgevers in Griekenland zij er overigens nog talloze stichtingen, instituten, verenigingen, banken en prive-personen die boeken maken. Veel publikaties van het 'Nationaal Centrum voor Sociologisch Onderzoek' en de herdrukken van de 'Bibliotheek van Historische Studien' zijn bijvoorbeeld zeer de moeite waard.

Want Grieken mogen dan in het openbaar geen boeken lezen, ze zijn op een aparte manier wel boekengek. Zelfs in de meest gesoleerde bergstreken van het land blijkt dorp na dorp te beschikken over iets als een 'Cafe-bibliotheek'. Achter in de schaars verlichte kafenons, waar soms alleen lokale distellaten zijn te verkrijgen (er zijn in Griekenland nog enkele dorpen waar geen Coca Cola te koop is) staan op een scheef plankje een dozijn lokale meesterwerken. Want in bijna ieder dorp heeft de onderwijzer of oud-burgemeester wel een kloeke monografie over de geschiedenis van de wereld geschreven, bezien vanuit het dorp natuurlijk.

En wat nog opmerkelijker is: al die boeken zien er vrijwel stukgelezen uit. Of zouden ze zo beduimeld, verfomfaaid en vergeeld zijn aangeschaft?