Vooral Amerikaanse banken zijn slachtoffer van crisis

ROTTERDAM, 7 JUNI. De constatering van Rabo-topman Wijffels gisteren dat het slecht gaat met het bankwezen, sluit aan bij de geluiden uit overzeese gebieden. Vooral in de VS en Japan kampen de banken met problemen.

Het Amerikaanse bankwezen maakt een crisis door die vooral ernstige vormen aanneemt in de staat New England in het noordoosten van de VS.

Daar gaat op het moment wekelijks een bank failliet. De banken die vorig jaar failliet gingen, hadden tesamen 29 miljard dollar aan bezittingen (activa). Tien jaar geleden vormden de Amerikaanse banken nog de top van het internationale bankwezen.

Die rol is overgenomen door de Japanse banken, die gemeten naar balanstotaal op het moment de top-10 van grootste banken in de wereld domineren. Maar ook daar lopen de banken flinke klappen op. In het 31 maart dit jaar afgesloten boekjaar zagen de Japanse banken hun winsten kelderen.

De Amerikanen hebben al een crisis bij de spaarbanken achter de rug die de belastingbetaler zo'n 150 miljard dollar (krap 300 miljoen gulden) kost. De Verenigde Staten kennen namelijk een garantiefonds dat bij een faillissement aan de gedupeerde spaarders per rekening tot maximaal 100.000 dollar uitkeert. Deze op het eerste oog voor de spaarder gunstige regeling, heeft als vervelende bijwerking dat het de Amerikaanse banken overmoedig heeft gemaakt bij het uitlenen van geld.

Banken in Texas kwamen in de problemen door riskante leningen aan de olieindustrie en de banken in New England waren te gretig bij het uitlenen met onroerend goed als zekerheid.

De Japanse banken zagen de winsten vooral dalen door gestegen rentelasten. De liberalisering van de Japanse kapitaalmarkt heeft tot gevolg dat een einde is gekomen aan de periode waarin de Japanse spaarder genoegen moest nemen met een vaste lage spaarrente. Inmiddels betalen de Japanse banken over tweederde van de aangetrokken middelen de normale marktrente, en midden jaren negentig over alle gelden. Dat komt extra hard aan omdat de marktrente in Japan het afgelopen jaar flink is opgelopen.

In Europa speelt net als in Japan de “fors gestegen verkrijgingsprijs van de toevertrouwde middelen” een grote rol, zei Wijffels gisteren.

De hoge rente op kortlopende spaardeposito's deed veel beleggers hun geld opnemen van langlopende spaarrekeningen om het over te brengen naar kortlopende deposito's. Men kan zo veel sneller zijn geld opnemen terwijl een hogere rente wordt geboden dan bij het langer uitzetten van gelden, de zogeheten omgekeerde rentestructuur. De banken zien hierdoor de post betaalde rente stijgen en krijgen er grotere onzekerheid voor terug.

Ook ABN Amro stelt desgevraagd dat de omgekeerde rentestructuur een “ongunstige invloed heeft op de winstgevendheid van het Nederlandse bankwezen”. Maar de bank ziet “lichtpuntjes” in onder meer de in de gehele wereld aanzwellende kredietbehoefte die “nieuwe perspectieven opent voor banken”.

Wat betreft de financiele reserves staan de meeste Europese banken er redelijk goed voor, zeker in Nederland en Duitsland. Dat is anders in de VS en Japan waar veel banken niet voldoen aan internationale eisen omtrent de dekking van uitstaande leningen: met ingang van 1993 moeten internationaal opererende banken tegenover elke 100 dollar die ze uitlenen 8 dollar aan eigen middelen hebben staan. In tijden van recessie en onevenwichtig beursklimaat is het voor de banken moeilijk om de post eigen middelen op te schroeven, zodat geschrapt wordt in uitstaande leningen. Bij de Japanse Dai-Ichi Kangyo Bank, de grootste bank in de wereld, slonken de uitstaande leningen afgelopen boekjaar met 6,3 procent. In de VS wordt gesproken van de 'credit cruch', de algehele kredietschaarste.

De door Wijffels genoemde problemen in de Nederlandse huizenmarkt komen in de VS in ernstigere vorm terug. Daar verkeert de woningmarkt in de grootste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. Werd in 1990 nog opdracht gegeven voor de bouw van 1,7 miljoen woningen, dit jaar worden er dat in het huidige klimaat niet meer dan een miljoen. De prijzen zijn gekelderd waardoor de Amerikaanse banken te maken krijgen met een wassende stroom huiseigenaren die hun hypotheek niet meer kunnen betalen.

In Nederland zijn de huizenprijzen niet scherp gezakt, maar is de bouw van nieuwe woningen al wel afgenomen als gevolg van de hoge rentestand, onzekerheid over de fiscale positie van huiseigenaren en het geslonken consumentenvertrouwen. Als gevolg hiervan begon de vraag naar hypotheken vorig jaar te verminderen, een trend die zich het eerste kwartaal van dit jaar voortzette. De Nederlandse banken zien daardoor de inkomsten uit hypotheekleningen dalen.

Fusies en automatisering, waaronder de betaalautomaten, hebben in de VS al massale gedwongen ontslagen tot gevolg gehad, naast de werknemers van failliete banken die op straat komen te staan. In Nederland zijn dergelijke ontslagen nog niet aan de orde, maar Wijffels waarschuwde gisteren wel dat zijn bank het personeelsbestand zal moeten inkrimpen. Na de vette jaren tachtig, maakt het bankwezen in de jaren negentig een sobere start.