Let op het weer, de oorlog en de sterren; Investeren in theatervoorstellingen

Of een musical een hit wordt is moeilijk te voorspellen. Investeren in theaterprodukties is riskant, maar in Engeland steken ook kleine beleggers geld in theaterprodukties. Op een studiemiddag in Londen gaven producers en accountants tips aan de investeerders-in-spe. “Wanneer iemand bij u komt om geld te vragen, betekent dat dus dat hij het ergens anders niet heeft losgekregen.”

Voor de pakweg dertig man die eerder deze maand in de koffiekamer van het Drury Lane Theatre op een klapstoeltje zaten te wachten op de dingen die komen gingen, begon de middag niet veelbelovend. Zij waren de deelnemers aan een studiemiddag over beleggen in theaterprodukties, de eerste ooit in Londen gehouden. Dit was het advies waarmee John Gale, West End-producer en voormalig directeur van het Chichester Festival, zijn gehoor van speculanten in de materie inleidde: “Over beleggen in theater is maar een goed advies te geven: niet doen”.

Daar waren ze niet voor gekomen, de scherpzinnige accountant en de taxichauffeur, de kleine belegger en de vertegenwoordiger van een theaterkaartjesverkoopbureau. Zij keken liever naar de verlegen Rosalind Boutcher, een vleesgeworden Moeder Bakgraag, die schuchter achter de tafel met deskundigen zat. Zij was aangekondigd als 'een investeerder in het West End sinds 1983', en vertegenwoordigde de consument in een gezelschap gezaghebbers dat verder bestond uit theaterproducers (Cameron Mackintosh), accountants (onder andere van het Theatrical Investment Fund) en de directeur van de Independent Arts Club. Rosalind Boutcher was immers zoiets als de winnaar van de voetbalpool, want zij was het die zich in 1983 had laten overhalen om haar niet gebruikte vakantiegeld te investeren in een musicalproduktie van Cameron Mackintosh. Die musical heette Cats en alleen al de produktie in Londen leverde een winst van 57 miljoen gulden op. Een deel van die winst is naar Rosalind Boutcher gegaan.

De in het Drury Lane Theatre verzamelde investeerders-in-spe waren voor het merendeel lezers van het Engelse dagblad The Independent.

Deze krant heeft bij wijze van promotie-activiteit haar naam geleend aan The Independent Arts Club. Het (gratis) lidmaatschap van de Club geeft lezers recht op vroegtijdige reserveringsmogelijkheden en op goedkope kaartjes voor theatervoorstellingen en concerten. Hoewel de Club, die inmiddels zesduizend leden heeft, zelfstandig opereert, worden haar aanbiedingen aangekondigd op de kunstpagina's van The Independent. Sinds enige tijd heeft de organisatie haar activiteiten verder uitgebreid en biedt zij haar leden ook nadrukkelijk de gelegenheid om in komende theaterprodukties te investeren.

Genteresseerden kunnen van een lijst van mogelijkheden 'eenheden' van 660 gulden per stuk kopen. Een eigen 'Investment Committee' voorziet de opties van commentaar, maar nooit van een garantie. Want de Arts Club houdt een geweldige slag om de arm: “Investeren in een voorstelling is in feite hetzelfde als bij paardenraces geld zetten op een paard dat je wel wat lijkt. Het enige dat wij voor de clubleden proberen te doen, is het totale aanbod uitkammen op produkties die bij voorbaat geen enkele kans maken.”

Angels Nick Allott, een van de drie directeuren van Cameron Mackintosh Ltd, zei maar meteen dat aanwezige potentiele investeerders wel hun naam bij hem konden opgeven, maar dat ze weinig kans maakten uitgenodigd te worden om mee te mogen doen in een volgende variant op Cats, Phantom of the Opera of Miss Saigon. De produktiemaatschappij beloont nu de trouwe investeerders van het eerste uur, die destijds ook maar moesten afwachten of de produkties een succes zouden worden. Zij staan op een zogenaamde A-lijst, niet meer dan 75 namen lang. Nieuwelingen moeten jaren wachten tot ze kans maken op een plaats op de C-lijst. Let wel: Mackintosh' C-lijst. Het West End in het algemeen spreekt van de lijst van zogenaamde 'Angels', een opsomming van tweehonderd namen van beproefde geldschieters, weldoeners van menig beginnend theaterproducent.

“Wanneer iemand bij u komt om geld te vragen, betekent dat dus dat hij het ergens anders niet heeft losgekregen”, waarschuwde Ian Albeury van The Independent Arts Club de kleine beleggers op hun klapstoeltjes. “Maar never mind, eens staat er een nieuwe Cameron Mackintosh op”.

Waarop moet de beginnende investeerder dan wel letten, wanneer een producent zegt in zijn geld genteresseerd te zijn? Nick Allotts lijstje vond bijval bij de andere deskundigen.

1. Let op de reputatie van de producer, de schrijver en het creatieve team achter de produktie. Die zeggen iets, maar een garantie zijn ze niet. Het team dat garant stond voor de veelgeprezen produktie Nicholas Nickleby haalde een enorme flop met Children of Eden.

2. Is er een ster als hoofdrolspeler? Dat helpt, maar John Gale herinnerde aan het optreden van Liz Taylor in Little Foxes vorig jaar.

“Toen ik een kaartje wilde hebben, kon ik elke avond terecht. Toen heb ik maar helemaal van het bezoek afgezien en talloze anderen deden precies hetzelfde.”

3. Is het de juiste tijd van het jaar om met een premiere te komen? Januari en februari zijn gewoonlijk ijzersterk, omdat dan de toeristen komen. Dit jaar bleven ze echter weg wegens de oorlog in de Golf.

Sneeuw en kou kunnen rampzalig zijn, evenals een hittegolf. Maar deze winter bleven veel forensen juist wegens het weer in de stad overnachten, omdat de wegen en sporen onbegaanbaar waren. Veel van hen gingen naar het theater.

4. Lopen er al voorstellingen die op de voorgestelde show lijken? Theater werkt niet als film, waarbij een succesvolle film over outer space de aanzet wordt tot een hele serie andere succesvolle epi over bovenaardse gebeurtenissen.

KOSTENDEKKEND

Over de financiele opzet van een voorgenomen produktie viel een soortgelijk lijstje samen te stellen.

a. Hoe verhoudt zich de hoogte van het bedrag dat nodig is om de produktie kostendekkend te maken tot het voorgestelde aantal voorstellingen? Voor het West End geldt de vuistregel dat een voorstelling dertig weken nodig heeft voor investeerders het bedrag kunnen terugkrijgen dat ze in de produktie staken. Toch zijn er ook produkties die in tien weken uit de kosten komen.

b. Hoe hoog is het salaris van de producer? Hoe hoog is dat van de acteurs? Exorbitant hoog vanaf het begin, of laag tot de kosten uit de voorstelling zijn gehaald, en daarna hoger? Voor hoe lang is de ster-acteur onder contract? Kan de voorstelling kostendekkend zijn binnen die contractperiode? Nick Allott zegt dat de musical Follies, ondanks redelijk gevulde zalen, voor zijn maatschappij financieel 'minder succesvol' was omdat de voorstelling niet steunde op een of twee, maar op een groot aantal (dure) sterren, die hij maar voor een beperkte periode onder contract kon houden.

c. Hoeveel geld is er op het budget uitgetrokken voor publiciteit? Ook een groot reclamebudget biedt echter geen spijkerharde garantie. Voor Miss Saigon gaf de producer in drie maanden op een budget van bijna tien miljoen gulden ruim 600.000 gulden aan reclame uit. Voor de veel kleinere produktie Five guys named Moe, die onlangs door Allotts productiemaatschappij uit het Londense theater Stratford East naar het West End is gehaald, is nu bijna anderhalf miljoen gulden voor reclamekosten opzij gezet. De show heeft 'God zij dank' de Olivier Award gekregen, is sindsdien uitverkocht en moet nu alsnog een financiele hit opleveren.

Gaat een voorstelling eenmaal winst maken, dan wordt die verdeeld volgens een percentage van zestig procent voor de producer en veertig procent voor de geldschieters. Rosalind Boutcher, een en al verlegen blos, zegt dat ze in bijna tien jaar niet rijk geworden is van haar investeringen in theaterprodukties. De winsten van Cats en Miss Saigon, 'gokgeld', heeft ze gebruikt om in andere produkties te steken, “en dat heb ik overleefd”. Haar lichtzinnige investering van destijds heeft, zegt ze, een andere wereld voor haar geopend. Ze gaat zoveel mogelijk naar het theater, met het excuus dat het een studie-object voor haar is geworden. De belastinginspectie aanvaardt dat excuus tot op zekere hoogte en laat haar kosten van kaartjes en vervoer aftrekken van de winst die ze maakt op haar investeringen.

Rosalind Boutcher heeft talloze mensen uit de toneelwereld leren kennen, van wie ze tien jaar geleden nog nooit had gehoord. “Ik had de gelegenheid om in vier voorstellingen te investeren die een reuze succes zijn geworden. Toch heb ik het niet gedaan. Ze spraken me niet aan. Om financiele redenen kun je jezelf achteraf wel schoppen, maar wat heeft het voor zin hierin mee te spelen als je geen enthousiasme voor de produktie kunt opbrengen?”

Investeren in theater, was de boodschap in het Drury Lane Theatre, is in feite nog riskanter en onzekerder dan beleggen sec. “Maar, zegt John Gale, “de theaterbezoeker die zich kan veroorloven het geld te verliezen, en die zijn fun money met verstand en voorzichtigheid belegt, heeft een goede manier gevonden om zijn genoegen aan de wereld van toneel en muziek uit te breiden.”