Foto's Amsterdamse bouw naar gemeentearchief

AMSTERDAM, 7 JUNI. Het gemeentearchief Amsterdam is deze week in het bezit gekomen van 8500 foto's die een beeld geven van de volkshuisvesting in de periode van 1900 tot en met 1974. Het zijn in zeer goede staat verkerende glasplaatnegatieven en afdrukken daarvan die voorheen in het bezit waren van de Bouw- en Woningdienst Amsterdam. Er is enkele jaren aan gewerkt om de hele collectie te conserveren, opnieuw af te drukken en in de computer in te voeren.

De foto's geven een beeld van restauratie en nieuwbouw in de binnenstad en ook van de grote stadsuitbreidingen van voor en na de Tweede Wereldoorlog. Zo zijn er afbeeldingen van de bouw van de Bijlmermeer, maar ook van de architectuur van de Amsterdamse School (tussen 1910 en 1930). Nieuwe en huizen, sloopwoningen, alles is vastgelegd.

Niet alleen de buitenkant van de woningen is gefotografeerd, op veel foto's zijn ook interieurs te zien. Dat levert soms beelden op van schrijnende toestanden die wij ons in deze tijd nauwelijks meer kunnen voorstellen: krotwoningen en donkere kelderwoningen waarin hele families als ratten op elkaar woonden, een keuken waar de wc-pot vlak naast het aanrecht staat, benauwde bedsteden. Daarnaast zijn er talloze foto's van binnenterreinen, die vroeger onder andere in de Jordaan veel voorkwamen. Die tussen de huizen gelegen ruimten waren vaak volgebouwd met, meestal illegale, woningen en bedrijfjes, waar het daglicht nauwelijks binnendrong. Het was geen uitzondering dat verschillende families het er met een toilet moesten doen.

Voor het gemeentearchief is de nieuwe aanwinst een welkome uitbreiding van de bestaande collectie van ongeveer 300.000 foto's. De Dienst Volkshuisvesting, zoals deze afdeling vroeger heette, liet de foto's vaak maken ter ondersteuning van het werk van commissies die zich over een bepaalde woonproblematiek bogen, zoals de gezondheidscommissie die onderzoek deed naar de woon- en leefomstandigheden. De rapporten van die commissies moesten bijdragen tot een verbetering van de omstandigheden.

Veel van de foto's zijn nooit gepubliceerd, onder andere die van de huurstaking in de jaren dertig. Een van de foto's die betrekking hebben op die actie toont de geheel met leuzen volgehangen woonkamer van een huurstaker wiens woning ontruimd moet worden. De bouw van bejaardenhuizen is ook een onderwerp dat ruimschoots in de collectie is vertegenwoordigd.

Op de vroegste foto's komen vaker mensen voor dan op de latere. De fotograaf die in 1925 het werk overnam, probeerde de huizen altijd zoveel mogelijk zonder personen erbij te fotograferen.

Interessant zijn de foto's van de woongemeenschappen, die tussen de twee wereldoorlogen werden opgericht om sociaal onaangepasten onder streng toezicht het wonen bij te brengen. Een aardig tijdsbeeld geven ook de interieurfoto's van compleet ingerichte modelwoningen, zoals die uit de jaren vijftig met pitrietlampen en stoelen op dunne pootjes.

De collectie is toegankelijk voor het publiek, dat wel eerst een catalogus moet raadplegen om inzage te krijgen. Bij het archief kunnen ook afdrukken worden besteld. In de koffiekamer van het gemeentearchief hangt tot en met 29 juni een beperkte keuze van twintig foto's uit de collectie, die een indruk geeft van wat zich in de nieuwe aanwinst bevindt.