Gebrek aan prestatiedrang breekt Oranje op tegen Finland; Speeltuinvoetbal Nederlands elftal

HELSINKI, 6 JUNI. Het salonvoetbal waar Nederlanders heden ten dage hun aantrekkingskracht aan te danken menen te hebben, is in Helsinki door een gezelschap voetballers die het aloude Britse principe van kick-and-rush aanhangen op een bedenkelijke manier ontluisterd. Snelheid en fysieke kracht werden in de kwalificatiewedstrijd voor het EK in 1992 door de Finnen met succes aangewend om de Europese kampioenen van hun voetstuk te stoten.

De Nederlanders onder leiding van hun al lang niet meer bezielende bondscoach Michels, verscholen zich na het beschamende 1-1 gelijkspel in de Olympische betonbak achter het slecht bespeelbare en te smalle veld, en het grote aantal gemiste kansen in de beginfase. Maar ze gingen er aan voorbij dat zij gedurende het grootste deel van de wedstrijd werden gedegradeerd tot schuchtere beginnelingen. Het in de nationale competitie tot kunst verheven balgevoel van met name Richard Witschge en Van 't Schip bleek tegen niet meer dan enthousiaste werkers primitief geschop tegen een bal. Van het team dat het Nederlands voetbal op internationaal niveau vertegenwoordigt, lijkt na de wedstrijd tegen Finland het gros niet meer dan een misplaatst soort nouveau riche.

Miljoenen guldens en arbeidsovereenkomsten over vier jaar en meer zijn gemoeid met de verplichte nummers die talentvolle voetballers - want dat zijn ze toch - wekelijks voorschotelen. Maar van inspiratie en prestatiedrang is steeds minder sprake. Michels kan op zijn oude dag praten, schipperen en analyseren, de tijden dat hij voetbal met oorlog vergeleek kan hij niet meer oproepen. Tegen de Finnen (sinds de 1-0 nederlaag van 31 mei 1989 tegen Nederland vijf thuiswedstrijden ongeslagen) meende 'Oranje' voort te kunnen borduren op de - naar maatstaven van de Nederlandse competitie - fluwelen balcontrole van met name de Ajacieden. Het was schrijnend en tegelijk tekenend voor zijn zelfingenomenheid hoe een ongetwijfeld begenadigd talent als Witschge na een kwartier spelen in kansrijke positie meende de bal over de Finse doelman te moeten 'stiften' (een uit trainingspartijtjes afkomstige modegril) in plaats van hem met een ouderwetse wreeftrap tegen het net te kogelen. De Ajacied gaf de bal nu zoveel effect mee dat hij naast het doel draaide. Nu heeft de speeltuinvoetballer in zijn nog korte loopbaan zelden gescoord, dus valt van hem weinig koelbloedigheid te verwachten.

Van Basten, alleen in de eerste helft een spits die enthousiasme aan technische hoogstandje paarde, durfde het aan de Ajax-inbreng (Van 't Schip, Witschge, Winter, Blind, Frank de Boer, Wouters) als te verwaarlozen te beschouwen. En uitgerekend Ajax maakt kans dezer dagen Nederlands kampioen te worden en zal in ieder geval volgend jaar in een van de Europese bekertoernooi spelen. De Milan-spits die regelmatig - weliswaar in provocerende zin - toonde de Finnen af te bluffen, was als een der weinigen realistisch in zijn oordeel over het afgekeurde doelpunt van Wouters (door buitenspel van Huistra) na acht minuten spelen. “De grensrechter stak meteen de vlag omhoog, dan zal het wel buitenspel zijn geweest. Dan heb je dat te accepteren.” Van Basten kan Wouters niet tot de categorie Ajax-spelers hebben gerekend die faalden.

De soms wat omstreden middenvelder was namelijk een van de weinigen die zich in het Finse geweld staande hield, en zonder onoirbare middelen te gebruiken. Blind was ook niet de slechtste, maar liet zien op internationaal niveau toch een maatje te klein te zijn; anders had hij de furieuze Jarvinen (niet meer dan speler van de Finse kampioen Kuusyi) wel beter in bedwang kunnen houden. Een van de grote teleurstellingen was Ronald Koeman. De Barcelona-libero toonde al tijdens het wereldkampioenschap vorig jaar een gebrek aan snel handelen en lijkt steeds meer aan sprintsnelheid in te boeten. Mogelijk is dat het gevolg van zijn nog altijd irriterende achillespees, die hij in het najaar scheurde. Alleen over een hard en strak schot beschikt hij nog, maar zijn organisatievermogen en positiespel lijken bedenkelijke vormen aan te nemen. Koeman gaf na afloop ruiterlijk toe dat hij “niet honderd procent in vorm” is. Hij meent dat hij na zijn operatie begin dit jaar te veel wedstrijden heeft gespeeld en daarvan nu de tegenslag ondervindt. Van een kwijnende Oranje-gevoel zegt hij in tegenstelling tot andersluidende berichten geen last te hebben. Koeman vond het vervelend dat de verdediging de schuld krijgt van het bijna-echec in Helsinki. “Als ze in de eerste helft viermaal scoren, is er niets aan de hand. In de tweede helft kregen de Finnen moed. En dan zijn wij de gebeten hond. De snelheid van de Finnen was niet essentieel. De hele ploeg heeft gefaald.” Het is mogelijk dat met een bezielende Gullit, een doeltreffende Bergkamp en een creatieve Vanenburg de Finnen minder kans op een overwinning hadden gehad dan gisteravond voor 20.000 uitgelaten Finse toeschouwers. Maar het moge duidelijk zijn dat het Nederlandse voetbal 'winners' ontbeert. Michels toonde zich tevreden met Winter als man achter Van Basten, maar met alle respect voor de ijver van de Ajacied, een steun zijn voor de Milan-spits kan hij nooit zijn.

Kieft heeft de naam in uitzichtloze situaties zijn elftal over de drempel te helpen (twee jaar geleden maakte hij het vlak voor het einde het winnende doelpunt tegen Finland), maar wordt niet door Van Basten geaccepteerd. Daarom mocht hij pas een kwartier voor het einde opdraven voor Huistra, die al weken niet meer heeft gespeeld en mede daarom gisteren nauwelijks iets noemenswaardigs presteerde. Uitgerekend op het moment dat Kieft zijn opwachting maakte, zorgde Holmgren voor de Finse gelijkmaker (een kwartier eerder had Frank de Boer 0-1 gescoord). Kieft was duidelijk nog zoekende naar zijn positie bij de corner die Finland mocht nemen. Maar doelman Hiele, die een vrijwel foutloze wedstrijd speelde, wenste niet de oorzaak in de richting van Kieft te zoeken toen de Finnen scoorde. “Het was wel een dekkingsfout. Er was er een die zich niet aan de afspraak hield. Wie? Ieder moest gewoon een man houden.” Hiele meende geen schuld te hebben aan de doeltreffende kopbal van dichtbij. “De bal ging tussen mijn benen via mijn kont over de lijn.” De kansen op een kwalificatie voor het Europees kampioenschap in 1992 zijn nog zeker niet verkeken voor het Nederlands elftal. Met de thuiswedstrijd tegen Portugal (9 september) en de uitwedstrijd tegen Griekenland (4 december) op het programma is de situatie er na de 1-1 tegen Finland wel moeilijker op geworden. Portugal (op 16 oktober thuis tegenstander) en Griekenland (op 4 december uit) blijven nu in de race.

De kans die de Fin Tarkkio vijf minuten voor het einde van de wedstrijd in Helsinki tegen Nederland miste, zou Michels aan het einde van dit jaar nog kunnen heugen. Hiele kreeg de bal zomaar in zijn handen gekopt.

Hij weet nog niet waarom. Het geluk is met het Nederlands elftal. Maar