Eerherstel voor prins Sanseveria

Hoe lang duurt het nog voordat Raimondo di Sangro, de vorst van Sansevero, in ere wordt hersteld? Voordat het Napolitaanse wonderkind, het grootste genie uit de achttiende eeuw, weer door iedereen in verband wordt gebracht met de plant die onverbrekelijk is verbonden met het imago van knusse Hollandse huiskamers? Kortom, met de sanseveria?

Morgen is het een grote dag voor de kamerplant. Het Informatiecentrum Volkscultuur houdt dan een congres waarop vragen worden beantwoord als: hoe zijn mensen er toe gekomen om planten in de huiskamer te zetten? Is er een standsverschil tussen een geranium en een potvaren? En zijn er ook modes in kamerplanten? Tegelijkertijd worden er twee tentoonstellingen geopend: in de botanische tuinen een reconstructie van “kamerplantenassortimenten in heden en verleden” en in het Informatiecentrum een foto-tentoonstelling over onder meer de geschiedenis van de bloempot, Floralia-verenigingen en de kamerplant in het interieur. Maar het hoogtepunt is de presentatie, morgenmiddag, van het boek De geschiedenis van de kamerplant dat in opdracht van het Informatiecentrum is geschreven door studenten van de Rijksuniversiteit Utrecht en de Agrarische Hogeschool Delft. Het is niet alleen mooi gellustreerd, maar bevat ook gedegen artikelen over een onderwerp waaraan tot nu toe ten onrechte veel te weinig aandacht is besteed. De sanseveria wordt in het boek een paar keer genoemd, maar van Raimondo di Sangro (Of: Raimund de Sangro), is geen spoor te bekennen. Zo gaat het nu al ruim honderdvijftig jaar. Er is geen naslagwerk dat de sansev(i)eria onvermeld laat, de plant die vanwege zijn lange, smalle, enigszins leerachtige bladeren in Belgie vrouwentongen wordt genoemd en in Engeland wisselend old-woman's-tongue of mother-in-law's-tongue, maar tot nu toe heb ik bijna geen enkel naslagwerk kunnen ontdekken waarin de Napolitaanse vorst de roem krijgt toebedeeld waar hij onmiskenbaar recht op heeft. Er is een uitzondering. “Vorst Sansevero”, schreef het kostelijke Algemeen noodwendig woordenboek der zamenleving in 1836, “was ontegenzeggelijk een genie van den eersten rang, wiens naam onmogelijk ooit in vergetelheid zoude kunnen komen. Geheel Europa staarde met bewondering op de voortbrengselen van zijn vernuft, en waar het aankomt op oorspronkelijkheid en waar genie, zal hij niet ligt door iemand overtroffen, en slechts door zeer weinigen gevenaard worden.”

Raimondo di Sangro werd in 1710 in Napels geboren en bleek al op jonge leeftijd buitengewoon begaafd. Nog maar net uit de schoolbanken vond hij een vervoerbare schouwburg uit en toen men hem vroeg hoe hij als leek zo'n ingewikkeld bouwwerk had kunnen ontwerpen, antwoordde de prins dat Archimedes hem in een droom had geholpen. Nadat hij in Spanje als kamerheer van de koning had gediend, liet hij in zijn paleis in Napels een drukkerij en een laboratorium aanleggen. “Hij ontwikkelde zijn genie zoo veel mogelijk, en te regt heeft iemand van hem beweerd”, aldus het Noodwendig Woordenboek, “dat hij de wetenschappen eerder scheen te vinden, dan te beoefenen.” De vorst van Sansevero deed een overstelpende hoeveelheid uitvindingen op talloze gebieden, zoals de schilderkunst, het fabriekswezen, de werktuigkunde, de waterhuishouding en de diamantslijperij. Zijn opvattingen over de bouw van verdedigingswerken werden door de voornaamste ingenieurs overgenomen.

Hij publiceerde over politieke zaken, verlichting, scheikunde, Hebreeuwse oudheden en militaire aangelegenheden. Bovendien beoefende hij de letterkunde met veel vrucht en hij beheerste het Grieks, Hebreeuws, Syrisch en Arabisch. Over een uitvinding raakte men niet uitgepraat. Volgens het Noodwendig Woordenboek zette de vorst op een gegeven moment heel Napels op zijn kop “toen hij een voertuig op vier wielen over de zee deed loopen, zonder dat men het geheim kon ontraadselen, hoe zulks bij mogelijkheid gevonden had kunnen worden.”

Raimondo di Sangro overleed in 1778. Vanaf 1850 zijn potplanten in Nederland een normaal bestanddeel van de huiskamer en het woord sanseveria is in 1855 te vinden in een Nederlands woordenboek. Volgens De geschiedenis van de kamerplant was de lelieachtige, uit Zuid-Azie afkomstige sierplant in 1961 een echte modeplant. Maar de vorst van Sansevero was toen al zo onverbiddelijk in vergetelheid geraakt, dat inmiddels zelfs niet meer te achterhalen valt wie de sierplant op welk moment naar hem vernoemde. Dat de plant uit eerbied naar de vorst is genoemd, lijdt echter geen twijfel. Het wordt dan ook hoog tijd om bij het begieten van deze kamerplant, even een groet te brengen aan een vergeten genie. “Kijk op kamerplanten: een venster naar het verleden”, Informatiecentrum Volkscultuur, Lucasbolwerk 11 Utrecht, tel. 030 - 319997.