Kosto: geen asielzoekerscentra met een schildwacht

DEN HAAG, 5 JUNI. Allesoverheersend lijkt de grote tijdsdruk waaronder hij 'zijn' asielbeleid tot stand wil brengen. Vandaag presenteerde staatssecretaris Kosto met minister Hirsch Ballin (justitie) en minister d'Ancona (WVC) de kabinetsplannen en in oktober moet de nieuwe asielprocedure al zijn ingevoerd.

Dat betekent in principe een halvering van de gemiddelde behandelingsduur van de asielaanvragen (van 24 naar 12 maanden), centrale aanmelding van asielzoekers op vier plaatsen, een uitbreiding van het aantal bedden bij Schiphol, een verkorting van de beroepsprocedure, een snelle doorstroom van 'echte' vluchtelingen, een tijdelijke verblijfsvergunning voor gedoogden, een strengere aanpak van illegalen, een vliegticket en zakgeld voor mensen die van de procedure afzien, en een apart circuit voor het legioen der afgewezen asielzoekers.

Vooral dit laatste onderdeel is fel bekritiseerd. Het CDA vreesde “concentratiekamp-achtige toestanden” en ook de PvdA liet weten niets te voelen voor het centra waarin de “hopeloze gevallen” bij elkaar worden opgesloten.

Kosto stelt zich flexibel op. Laat de Tweede Kamer maar met amendementen komen, zegt hij, “dat kost geen extra tijd”. Volgens de staatssecretaris is nu alleen de mogelijkheid geschapen afgewezen asielzoekers onder strenge bewaking bij elkaar te plaatsen in afwachting van uitwijzing, maar is het niet de bedoeling dat deze kampen nu al worden ingericht. “Het is een proviso in de wet voor het geval het land door drommen asielzoekers zou worden overstroomd. Maar ik voorzie dit onder de huidige omstandigheden niet en het is ook absoluut mijn intentie niet om dat te doen. Vorig jaar, toen deze wetsteksten werden geschreven, kwamen er berichten van de VN-commissaris voor de vluchtelingen dat er na de val van de Berlijnse muur zes miljoen Russen op de wieken zouden gaan. Misschien dat we de tekst in dialoog met de Kamer wat anders moeten stellen. De bedoeling is dat op een goed moment mensen in een asielzoekerscentrum zitten, en zich beschikbaar houden voor de afhandeling van hun procedure. Ik voorzie absoluut niet dat er asielzoekerscentra komen met een slot op de deur en een schildwacht ervoor.”

Maar asielzoekers die binnenkomen via Schiphol zullen wel opgesloten worden in de buurt van de luchthaven. Er komt zelfs meer capaciteit.

Daar is vaak en ook door de PvdA tegen geprotesteerd. “Het is natuurlijk bekend dat men een bewindspersoon altijd met zijn Kamerverleden confronteert. Maar iemand kan op een goed moment in de fractie als functionaris een bepaald standpunt innemen, terwijl aan de andere kant die persoon als bewindsman een andere invalshoek heeft en dat kan zonder enige twijfel strijdigheid opleveren.

“Over Schiphol-oost heb ik vrijwel onmiddellijk na mijn aantreden gezegd dat ik daar meer ruimte nodig heb, maar humaner dan op dit moment. We hebben de behoefte bij Justitie mensen aan de grens op te houden. Mensen die volstrekt ongedocumenteerd aan de grens aankomen, die uit zijn op lotsverbetering. Die mensen laten we niet toe. Men roept graag en vaak dat Nederland daarmee het mensenrechtenverdrag overtreedt maar als dat zo was dan waren we daarvoor wel veroordeeld en dat is nooit gebeurd. En dat is toch de proof of the pudding.”

De reden waarom nu zo snel ingegrepen moet worden in het asielbeleid zijn kennelijk de kosten die enorm uit de hand dreigen te lopen.

“De aanleiding om nu in te grijpen ligt een flink eind terug. Al bij mijn aantreden heeft het kabinet besloten tot het instellen van de commissie-Mulder die het beleid moest analyseren en voorstellen moest doen tot verbetering. Daarnaast is er in het regeerakkoord al een commissie aangekondigd die eens naar het binnenlands vreemdelingtoezicht moest kijken, dat is de commissie- Zeevalking geworden. Maar de problemen werden inderdaad acuut met het oplopen van de aantallen. Het aantal asielzoekers was altijd zo om en nabij de 8.000. In 1989 werden dat er 14.000, vorig jaar 21.200 en dit jaar houd ik rekening met de komst van 25.000 asielzoekers.

“Mijn ambtelijk apparaat is nog afgestemd op de behandeling van 14.000 dossiers. De maatregelen die we nu voorstellen, moeten het mogelijk maken 20.000 aanvragen te behandelen. Tegelijkertijd krijgen de grote aantallen gedoogden, de mensen die wel zijn afgewezen maar die niet terug kunnen naar hun land wegens de slechte omstandigheden daar, een gedoogdenverklaring. Dat is nieuw beleid en dat doen we uit humane motieven - deze mensen werden tot nu toe tot nietsdoen gedwongen maar zouden nu in drie jaar tijd mogen integreren. Er is ook een financieel motief: zij verstoppen de Rijksopvangregeling asielzoekers en dat kost veel geld.

“De kern van het probleem is, voor alle duidelijkheid en om misverstanden te voorkomen: Nederland voert een ruimhartig vluchtelingenbeleid, en ook een ruimhartig beleid als het gaat om gezinshereniging. Maar Nederland is geen immigratieland: dat betekent dat we mensen die geen vluchteling zijn en niet in de zin van het Verdrag van Geneve vervolgd worden om hun geloof, ras of overtuiging, dat we die niet toelaten. Bij die asielzoekersstromen zitten heel veel mensen met een economisch motief - dat zeg ik nu maar even kortweg zo - maar zij kiezen het asielverzoek als mogelijkheid om binnen te komen.”

VluchtelingenWerk en ook de commissie-Mulder hameren op het belang van bepaalde vaste termijnen in de procedure om de asielzoekers enige rechtszekerheid te geven. Mulder werkt met zogeheten fatale termijnen: als de overheid niet binnen een jaar uitsluitsel kan geven krijgt iemand automatisch een verblijfsvergunning. In uw plannen is de termijn ook op een jaar gesteld, maar die termijn kan telkens met een half jaar worden verlengd. Wat schieten we daarmee op?

“Ik kan niet werken met fatale termijnen. Ik ga er nu van uit dat er dit jaar 25.000 asielzoekers naar Nederland komen. Maar het kunnen er best 35.000 worden. Als ik dan gebonden ben aan de regel dat alle gevallen binnen een vaste termijn behandeld moeten zijn, dan wordt het willekeur.

“Waar het om gaat is dat ik deze nieuwe instrumenten snel nodig heb. Die vier centra bijvoorbeeld zijn bedoeld voor het sneller nemen van beslissingen. Dus ook het sneller doen vertrekken van mensen die oneigenlijk in de opvangregeling zitten. Het gaat er om de problemen van mevrouw d' Ancona die de pan uit rijzen te beheersen. De regering heeft nu een standpunt ingenomen over de adviezen van de commissies-Zeevalking en Mulder. De Tweede Kamer zou die adviezen aan de orde kunnen stellen bij de mondelinge behandeling van de wijzigingen van de Vreemdelingenwet. Maar ik ben er geen voorstander van dat de Kamer nu eerst nog een keertje het standpunt van Mulder gaat bekijken, daar een vraagprocedure op loslaat, er hoorzittingen over belegt, en pas als dat achter de rug is, verder gaat met de behandeling van de wijziging van de Vreemdelingenwet. Dat is voor mij een schrikbeeld.”