Gorbatsjovs grenzen

GEMENGDE GEVOELENS, vandaag in Oslo: knarsetandend overhandigen de Noren er Michail Gorbatsjov de Nobelprijs voor de vrede, nog geen twee dagen nadat Sovjet-militairen in Litouwen opnieuw de zaak van de vrede aan hun laars hebben gelapt. Niemand in Oslo bestrijdt de verdiensten waarvoor de Sovjet-gast de Nobelprijs is toegekend, maar het provocatieve en demonstratieve karakter van het Sovjet-optreden in Vilnius vloekt met de intenties van de prijs.

De achtergronden van het militaire optreden in Vilnius zijn onduidelijk en zullen dat waarschijnlijk ook blijven. Moskou doet alsof zijn neus bloedt. Gorbatsjovs woordvoerder Ignatenko stelde zelfs dat het allemaal een provocatie was van de Litouwers zelf.

Welzeker ging het in Vilnius om een provocatie, niet van de Litouwers maar van conservatieven in leger en partij. Gorbatsjov stond aan de vooravond van een reeks belangrijke internationale initiatieven: de uitreiking van de Nobelprijs, de bijeenkomst van de G-7 waarvoor hij wil worden uitgenodigd en de top met president Bush. Er was voor Gorbatsjovs conservatieve critici geen mooier moment denkbaar om de president een hak te zetten dan deze week, waarin hij wordt beloond voor wat de conservatieven zien als verraad. Gorbatsjov staat in zijn hemd, de Litouwers en de andere Balten kennen hun grenzen weer, het leger is tevreden en het Westen is boos.

DE CONSERVATIEVEN vechten tegen de bierkaai. De partij is haar gezag kwijt, de sovjets zijn overal gereduceerd tot machteloosheid en worden op veel plaatsen zelfs ontbonden, pogingen van dogmatici de inhoud van het nieuwe Unieverdrag te benvloeden of het akkoord van Gorbatsjov en Jeltsin te torpederen zijn tot dusverre mislukt, de Comite's van Nationale Redding die in januari in de onafhankelijkheidsgezinde republieken nog klaarstonden om de rol van plaatselijke quislings te spelen zijn spoorloos verdwenen en de zwarte kolonels doen er al een hele tijd het zwijgen toe.

In Vilnius lijken de conservatieven echter te hebben bewezen nog steeds in staat te zijn de hervorming te dwarsbomen. Ze kunnen misschien geen vuist meer maken, ze kunnen Gorbatsjov nog wel ernstig in verlegenheid brengen. 'Vilnius' illustreert de grenzen van Gorbatsjovs macht en van zijn mogelijkheden.