Hervormingen in vroegere dictaturen ondanks alles drastisch en moedig; Westen kleinzielig tegenover Oost-Europa

Oost-Europa is, afgezien van het desintegrerende Joegoslavie en van Litouwen, van de voorpagina's de kranten verdwenen: wat zich aan hervormingen en veranderingen in Oost-Europa voordoet, gaat verscholen achter het dagelijkse voorpaginanieuws: het nieuws van Golfoorlog, Koerden, Bangladesh, Ethiopie, vliegrampen, de koppeling en de andere tragedies van alledag.

Dat wat er gebeurt in Oost-Europa niet langer spectaculair genoeg is voor de voorpagina, betekent niet dat er niets eurt. Er gebeurt veel en Oost-Europa is in vergelijking tot een jaar geleden al nauwelijks meer te herkennen. De hervormingen van de afgelopen achttien maanden hebben het toch al lage levenspeil van de burgers in een vrije val gebracht, en dat terwijl de harde kern van de hervormingen, de privatisering van de gigantische industriele monopolies, nog nergens is aangepakt. Waar de Nederlandse bonden zich plaatsvervangend opwinden over drie komma zoveel procent hier en honderntslagen daar en die strijd met het stakingswapen willen uitknokken, kijken de Oosteuropeanen aan tegen dalingen van hun levensstandaard tot veertig procent binnen luttele maanden, tegen halfgecompenseerde inflatiepercentages van 35 procent (Hongarije) tot 150 procent (Roemenie) en tegen als uit de lucht gevallen legers van honderdduizenden en zelfs miljoenen werklozen - dat alles niet binnen jaren, maar binnen maanden en vanzelfsprekenonder behoorlijk sociaal vangnet. Het lijkt er bij dergelijke jobstijdingen vaak op alsof de Oosteuropese regeringen het er heel wat minder goed afbrengen dan alom was gehoopt toen hun burgers zich in 1989 ontdeden van een onaangenaam systeem. Natuurlijk, we zijn bereid toe te geven dat de Golfoorlog, het wegvallen van de Sovjet-markt, het wegvallen van de energieleveranties uit de Sovjet-Unie en meer van dat soort externe factoren de situatie voor de nieuwe leiders in Oost-Europa compliceren, en we willen ook best oven dat de erfenis die men in 1989 overnam op gebieden als economie en milieu heel wat rampzaliger is geweest dan iedereen aanvankelijk aannam.