Halve overwinning is geen overwinning

“De kunst van het oorlogvoeren is voor de staat van vitaal belang. Het is een kwestie van leven of dood, en het leidt tot veiligheid of tot vernietiging. Om die reden is het een object van onderzoek dat onder geen beding verwaarloosd mag worden.” Deze aanmaning lijkt wat in vergetelheid geraakt, evenals andere behartenswaardige opmerkingen die de Chinese veldheer Sun Tzu rond 490 voor deze jaartelling op schrift stelde.

Maar daar schijnt enige verandering in te zijn gekomen. Aan de Amerikaanse militaire opleidingsinstituten wordt zeer veel aandacht besteed aan de algemene beginselen van oorlogvoering en Sun Tzu wordt daarbij thans als eerste onderwezen, volgens de heer P.C. Kok, commandant van het Nederlandse eskader tijdens de laatste - tweede - Golfoorlog, in NRC Handelsblad van 14 mei naar aanleiding van mijn artikel op 6 mei. De duizenden jaren oude geschriften van een Chinese veldheer over 'De Kunst van het Oorlogvoeren' behoren echter nog niet tot de verplichteiteratuur voor presidenten en politici, evenmin als de wat meer recente verhandelingen Over Oorlog van de Pruisische generaal Von Clausewitz. James Clavell meent zelfs, dat als politieke en militaire leiders Sun Tzu's geniale werk wel zouden hebben bestudeerd, dat de Vietnamese oorlog dan nooit zou zijn gevoerd, dat Korea niet op een Amerikaanse nederlaag zou zijn uitgelopen, dat de Varkensbaai-invasie op Cuba nooit zou hebben plaatsgevonden, dat de bevrijdingsoperatie van gijzelaars in Iran geen fiasco zou zijn geworden en dat het niet tot de Eerste en Tweede Wereldoorlog zou zijn gekomen.

Dat lijkt sterk overdreven. Maar er bestaat wat mij betreft geen twijfel over dat het gebrek aan kennis inzake oorlogvoering in het algemeen en inzake de strategische inzichten van klassieke auteurs als Sun Tzu en Clausewitz in het bijzonder, tot ernstige consequenties heeft geleid.

Sun Tzu's misschien wel belangrijkste observatie luidt: “alle oorlogvoering is gebaseerd op bedrog”. De ovinning van de geallieerde strijdkrachten op Irak was een schijnoverwinning. De capitulatie van Irak was een pseudo-capitulatie. Het Iraakse leger is in het geheel niet vernietigd, maar grotendeels buiten schot gebleven. De chemische en nucleaire voorraden zijn niet gebruikt maar ook niet vernietigd; nu wordt er koortsachtig naar gezocht. De infrastructurele schade ten gevolge van de bombardementen blijkt veel minder groot dan eerst werd aangenomen en terwijl de geallieerde troepen zich terugtrekkensluiten Koerden en Shi'ieten akkoorden met Saddam Hussein waarvan ze nu al vrezen dat hij er zich niet lang aan zal houden. Ondertussen is de al dan niet officiele wapenhandel druk bezig met de nieuwe orders uit het Midden-Oosten, en speciaal uit Irak. Sun Tzu en Clausewitz zouden zich waarschijnlijk beiden in hun graf omdraaien als ze ervan zouden horen.

Het voorlopig resultaat van de Tweede Wereldoorlog is in strijd met alles wat zij hebben voorgeschreven en de manier waarohij is gevoerd spot met hun regels. Het is opmerkelijk dat de Chinese veldheer, evenals de Pruisische generaal ruim tweeduizend jaar later, oorlog alleen gerechtvaardigd acht als uiterste middel ter beslechting van een politiek conflict. Beiden stellen de eis dat de overwinning snel en met de kleinst mogelijke persoonlijke en materiele schade moet worden behaald; Sun Tzu gaat zelfs zover uitdrukkelijk voor te schrijven geen slag te leveren voordat de overwinning vaststaatEP)Clausewitz formuleert het meest expliciet wat een overwinning inhoudt: het gaat “om het breken van de wil van de tegenstander”. Dat kan het vernietigen van zijn leger en het bezetten van zijn hoofdstad of zijn land betekenen.

“Er is maar een resultaat dat telt: het eindresultaat. Tot dan is er niets belist, niets gewonnen, niets verloren. Oorlog is een ondeelbaar geheel, en de delen ervan hebben geen waarde. De verovering van Moskou en van half Rusland in 1812 was van geen waarde voor Bonaparte, behalvels het hem de vrede had gegeven die hij wenste. Maar het was ook slechts een deel van zijn plan de campagne; om het gehele plan uit te voeren, was nog een onderdeel nodig, en dat was de vernietiging van het Russische leger.” Napoleon slaagde daarin niet en verloor de oorlog, die met de bezetting van Moskou al gewonnen leek. In veel opzichten doet de laatste Golfoorlog denken aan Napoleons mislukte veldtocht tegen Rusland. Maar de verschillen zijn het meest interessant. Naeon wilde een totale overwinning, zoals voorgeschreven door Sun Tzu (en na hem, door Clausewitz). Hij faalde, ondanks initiele successen. De geallieerde legers die op 15 januari hun grondoperaties tegen Irak begonnen, hadden echter een veel beperkter doelstelling, zoals Kok in zijn reactie terecht vaststelt. Een beslissende overwinning in de betekenis die Sun Tzu en Clausewitz eraan geven, was daardoor vrijwel uitgesloten. De betekenis van de initiele successen blijkt vervolgens zwaar te zijn overschat. Het pleit voor het strategisch inzicht van generaal Schwarzkopf dat hij terdege heeft beseft dat de beslissende overwinning hem was ontglipt. Dat hij zijn opmerkingen daarover “van zijn politieke bazen in moest slikken” zoals Kok het formuleert, is een illustratie en een consequentie van het gebrek aan inzicht in de 'Kunst van het Oorlogvoeren' in de hogere (politieke) kringen. Het voorlopige result is dat de geallieerde legers een (taktische) militaire overwinning hebben behaald, die niets heeft beslist. Op lange termijn dreigt nu een voortdurende staat van oorlog, gekenmerkt door opstanden, repressies, genocide, massamigratie, terroristische acties, nieuwe militaire interventies, en met enige regelmaat, conventionele oorlog op grote schaal. Laat, maar niet te laat, is de Amerikaanse regering tot het inzicht gekomen dat er eigenlijk niets is gewonnen, omdat er van “het breken van de wil van de tegenstander” zoals dr Clausewitz voorgeschreven, niets is terecht gekomen. Het regiem van Saddam Hussein, zo wordt nu steeds openlijker in Washington gezegd, moet verdwijnen. Dat had echter het eerste en zelfs enige doel van de gehele operatie moeten zijn. In plaats daarvan zijn honderdduizenden Iraakse militairen en burgers uitgemoord. De massamoord op Koerden en Shi'ieten was daarvan het directe gevolg: het Iraakse leger heeft wraak genomen waar het kon.

Dat deze Golfoorlog begon op 2 augustus 1990 staat buiten twijfel. Maar zij is niet op 28 februari 1991 met een beslissende overwinning beeindigd. Het resultaat is dat naast de ruim veertigjarige staat van oorlog tussen Israel en zijn buurstaten, een nieuwe en voorlopig uitzichtloze oorlogssituatie is ontstaan met Irak als middelpunt.