Franse plan bevat niet veel nieuws

PARIJS, 4 JUNI. Het plan voor de 'beheersing van bewapening en ontwapening' dat de Franse president Francois Mitterrand gisteren onthulde, omvat slechts een werkelijk nieuw initiatief: de aankondiging dat Frankrijk - zonder voorwaarden - zal toetreden tot het non-prolifereverdrag, dat beoogt de verspreiding van kernwapens in de wereld tegen te gaan.

Het Franse gebaar is vooral symbolisch, omdat Parijs zich reeds sinds 1976 stipt houdt aan alle bepalingen van het verdrag. Maar Mitterrand hoopt dat dit besluit, waarmee president Bush en oppositieleider Jacques Chirac hem al hebben gefeliciteerd, de geloofwaardigheid van zijn ontwapeningsinitiatief vergroot. En bovendien betekent het dat de Volksrepubliek China als enige 'grote' nucleaire mogendheid - en als enig permanent lid n de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties - overblijft dat niet meewerkt aan het NPV-regime waaraan ruim honderd landen zich hebben onderworpen. Het Franse ontwapeningsplan bevat verschillende onderdelen die door andere landen zijn gesuggereerd of al lang in discussie zijn, zo wordt op het Elysee erkend. Zo is het voorstel om wapenverkopen vast te leggen in een register bij de Veiligheidsraad afkomstig van de Britse premier John Major. Over uitbanning van chemische wapens wordt al een kleine twintig jaar gepraat op eespeciale VN-conferentie. De produktie van bacteriologische wapens is al verboden volgens een VN-verdrag van 1972, maar Parijs meent dat de verificatie verbeterd moet worden. Het hoofdstuk nucleaire ontwapening bevat evenmin nieuws: Frankrijk steunt de pogingen van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie om door onderhandelingen (START) de kernbewapening van de beide supermogendheden te verminderen. Zolang dat niet gebeurd is, handhaaft Frankrijk - en het kent ook andere nucle(aire mogendheden dat recht toe - zijn nucleaire bewapening op een 'minimum-niveau van afschrikking'. Uitbreiding van reeds bestaande afspraken om de verspreiding van rakettechnologie tegen te gaan, is evenmin opzienbarend. Het plan-Mitterrand is gepresenteerd als complementair aan het ontwapeningsplan dat de Amerikaanse president Bush vorige week lanceerde. Washington beperkte zich tot het Midden-Oosten en liet de conventionebewapening buiten beschouwing. Mitterrand bepleit wereldwijde ontwapening, of liever wapenbeheersing, ook op het gebied van conventionele wapens. Dat zou per regio kunnen worden aangepakt naar het voorbeeld van de conventionele wapenvermindering die in Europa is overeengekomen in het kader van de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE), waaraan alle Europese landen alsmede de Verenigde Staten en Canada deelnemen. Maar de Franse president maakt zich weinig illusies dat het Europese voorbeeld kan worden nagevolgd in het Middeosten, zoals Bush heeft gesuggereerd. Een soort Helsinki-proces is daar pas mogelijk als er eerst een 'embryo van vertrouwen' is geschapen, aldus de uitleg van het Elysee. Wat er niet bij gezegd wordt, maar bij gedacht is dat een dergelijk minimum aan vertrouwen niet te verwachten is zolang Israel, de enige nucleaire mogenheid in de regio, zich evenals China niet aan internationale afspraken zoals het non-proliferatieverdrag wil binden. Het belangrijkste onderdeel van het Pajse plan is de sleutelrol die de Veiligheidsraad is toebedeeld. Dit orgaan moet het beleid van ontwapening en non-proliferatie wereldwijd initieren en harmoniseren. De permanente leden - de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, China, Engeland en Frankrijk - moeten volgens Mitterrand daarbij het voorbeeld geven - inderdaad een mooie taak voor deze vijf die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor ongeveer tachtig procent van alle wapenlevnties in de wereld. En speciaal voor China dat zich afzijdig houdt van het non-proliferatie-regime dat in 1995 opnieuw bevestigd moet worden. De oproep het goede voorbeeld te geven is vooral ook van betekenis voor Frankrijk dat zich in de Golfoorlog engageerde 'om zijn rang te behouden'. In de Veiligheidsraad kan Frankrijk een politieke rol spelen die belangrijker wordt naarmate dit VN-orgaan ontwerper en uitvoerder van het wereldveiligheidsbeleid wordt. Die logica is vooral aantrekkelijk omdat de tijd van gre wapenleveranties voorlopig voorbij is en ontwapening het parool is.