Boeiend maar star beeld van 'tv-revolutie' Roemenie

Roemeense revolutie vanuit Studio 4, in de rubriek Impact, dinsdag 4 en dinsdag 11 juni, VARA Nederland 1, 22.48-23.33u.

Ach, de Roemeense revolutie. Iedereen weet inmiddels dat het helemaal geen revolutie was, dat hetzelfde onderkruipsel van weleer nog altijd de dienst uitmaakt en dat de heetgebakerde Roemenen eigenlijk helemaal niet in de wieg zijn gelegd voor zoiets gezapigs als democratie. Met dat beeld in het Westen moeten de Roemenen het nu doen nadat zij in december '89 met hun rechtstreeks op de levisie uitgezonden volksopstand de allerdiepste Kerstgedachten en -gevoelens bij u thuis brachten. De werkelijkheid van toen was vele malen ingewikkelder en die van nu is dat ook. Nergens in het voormalige 'blok' is de democratie lelieblank geboren en zeker niet in Roemenie, waar de combinatie van latijns temperament en byzantijnse volgzaamheid borg staan voor een weinig rationeel geestelijk klimaat. Overal loert samenzwering, overal lgen valstrikken, in de hoofden van de Roemenen. Het is al met al niet eenvoudig de ontwikkelingen in Roemenie op hun merites te beoordelen, om de streep te trekken tussen Wahrheit und Dichtung. En dat is ook het probleem met de tweedelige Franse documentaireserie over de rol die de Roemeense staatstelevisie in de revolutie heeft gespeeld, waarvan de VARA vanavond het eerste deel uitzendt. Maar eerst het goede nieuws. De serie, De Roemeense revolutie vanuit Studio 4, is vakkundig gemaakt. De Franse journalisSerge Moati heeft geduldig gefilmd en gemonteerd en de juiste stekelige vragen gesteld. Waarbij moet worden aangetekend dat Moati met zijn neus in de boter is gevallen. Hij was vorig jaar juni juist in Boekarest om de televisieverslaggeving van de december-revolutie te reconstrueren toen de Roemeense hoofdstad opnieuw 'brandde': duizenden mijnwerkers trokken knuppelend door het centrum om af te rekenen met opposanten van het Front van Nationale Redding. Moati werd hiermee een prachtig tweeluik in de schoot geworpen: deel een behandelt de bloedige decemberdagen en deel twee de bloedige junidagen.

Uit het eerste deel mag de kijker onthouden dat dezelfde oude kliek nog altijd voor en achter de camera's van de Roemeense televisie zit.

Herauten van de Epoca Ceausescu als nieuwslezers George Marinescu en Petre Popescu spreken nu vrijmoedig over vrijheid en democratie en alleen de oppositionele minderheid lijktat gek te vinden. In het tweede deel wordt verslag gedaan van de 13-e juni vorig jaar (de reden waarom de VARA de twee documentaires nu uitzendt) toen het televisiegebouw opnieuw door een woedende massa werd bestormd. Pijnlijk duidelijk wordt hoe met het medium is gemanipuleerd, hoe de 'anti-Frontisten' worden uitgemaakt voor “fascisten en leeglopers” en hoe de mijnwerkers, als de Sturmabteilung van het Front, stelselmatig buiten beeld worden gehouden. Serge Moati was erbij toen bij het televisiegebouw de klappen vieen en de ruiten sneuvelden. Hij liep in het kielzog van de duivelse televisiedirecteur Razvan Theodorescu en legde diens al dan niet zelfgemeende verdraaisels en verdichtsels vast. Bijgevolg is Moati's perspectief er een van daar en toen. Dat is spannend om te zien, maar ook een beetje jammer. Jammer omdat er in die gewelddadige junidagen nog smeriger dingen met de televisie zijn uitgehaald dan Moati laat zien in zijn directe registratie. En ook jammer omdat de documentaire een momentopname is - een heel boeiende, maar niet meer dan dat. De VARA had dit laatste bezwaar kunnen opheffen door in het begeleidend commentaar te vermelden dat het Roemenie van vorig jaar niet meer het Roemenie van nu is. De televisie staat nog steeds zwaar onder de invloed van het regerende Front, maar oppositionele geluiden worden niet meer gesmoord, zoals vorig jaar. En het Front heeft inmiddels heel wat van zijn blinde volgelingen verloren. Het zou bij verkiezingen zijn absolute meerderheid viezen, aldus opiniepeilingen, zodat het Front niet meer met de oppositie kan omgaan zoals het vorig jaar nog deed. Roemenie is volop in beweging. Het beeld in de Westerse media van Roemenie is dat niet. Zie de VARA vanavond.