Russische joden zoeken geboortebewijs

In Moskou doet men bijna alles om te bewijzen dat men jood is. De staf van het Israelische consulaat moet duizenden aanvragen van Sovjet-burgers uitpluizen, die vage bewijzen produceren van hun jood-zijn om hen in staat te stellen naar Israel te emigreren.

Arie Levin, consul-generaal en hoogste Israelische diplomaat in Moskou zegt dat ieder geval nauwkeurig bekeken wordt. “Twijfelgevallen wuiven we niet gewoon maar door omdat er zo'n lange rij mensen voor de poort staat.”

Levin en zijn staf, voormalige Sovjet-burgers die alle trucs kennen, hebben een taak: de Wet op de terugkeer uitvoeren. Volgens de huidige interpretatie wordt iemand als jood beschouwd - en komt daarom in aanmerking voor emigratie naar Israel - als een van de ouders of een grootouder joods was. Niet-joodse echtgenoten en kinderen mogen meekomen. Volgens Levin voert het consulaat de wet naar letter en geest uit.

De toekomstige emigranten moeten voldoende bewijsmateriaal kunnen overleggen. Daar is vaak moeilijk aan te komen. Tot voor kort deden kinderen uit gemengde huwelijken er goed aan zich op hun zestiende, als een Russische burger zijn eerste interne paspoort krijgt van het ministerie van binnenlandse zaken, als Russen te laten registreren.

Dat maakt het Sovjet-paspoort onbruikbaar als bewijs voor een joodse afstamming.

Geboortebewijzen worden als betrouwbaarder beschouwd. Maar op de geboortebewijzen van voor de Tweede Wereldoorlog stond niet de 'nationaliteit' van de ouders van de baby, hetgeen deze documenten als bewijs voor een joodse afstamming onbruikbaar maakt.

Synagogen kunnen het joods zijn van de aanvragers garanderen, maar de papieren die zij daarvoor uitgeven worden door het consulaat slechts geaccepteerd als ze afkomstig zijn van een rabbijn die het consulaat als betrouwbaar beschouwt, zoals de in het buitenland geboren rabbijnen die de afgelopen jaren naar de Sovjet-Unie kwamen.

Maar de synagoge kan een belangrijk document produceren: een trouwboekje. Zelfs dan worden recente trouwboekjes extra goed bekeken omdat het voor de hand ligt dat ermee geknoeid wordt om Israel binnen te komen. Het bewijzen van een joodse identiteit is een frustrerende aangelegenheid. De eenvoudigste methode is fraude, wat regelmatig voorkomt. Geboortebewijzen worden nagemaakt of raken zoek. Op vertoon van je emigratieaanvraag en je interne paspoort, die dan vergeleken worden met de gegevens in de officiele archieven, haal je voor 5 roebel een nieuw geboortebewijs. “Het is grappig”, zegt de directrice van de burgerlijke stand van het grootste district in Moskou, “vroeger smeekten de joden de ambtenaren om hen als Russen te registreren, om hun kinderen een een betere kans te geven. Nu komen de kinderen zelf en doen hun uiterste best om te bewijzen dat ze joden zijn”.

Pogingen tot fraude en vervalsingen blijven niet beperkt tot officiele Sovjet-archieven. “Ik moet tot mijn spijt zeggen dat er joodse organisaties zijn die tegen betaling valse documenten hebben afgegeven,” zegt consul-generaal Levin. Het plotselinge verlangen joods te zijn in de Sovjet-Unie is zo ironisch dat grappen als: 'Joods zijn is geen luxe, het is een vervoermiddel', in Moskou de ronde doen.