Paus voor vierde keer in Polen

WARSCHAU, 3 JUNI. Paus Johannes Paulus is dit weekeinde begonnen aan zijn vierde pelgrimstocht door Polen. Hij zal vooral steden in het zuidoosten en oosten van het land bezoeken. Onder de vele honderdduizenden pelgrimgangers zijn ook talrijke gelovigen uit Litouwen, Wit-Rusland en de Oekrane.

De paus werd zaterdag in een regenachtig Koszalin opgewacht door president Lech Walesa, kardinaal Jozef Glemp en de leden an de Poolse regering. In een welkomstwoord bedankte Walesa de paus voor zijn bijdrage aan de veranderingen in Polen. “Zonder uw werk zou er geen Solidariteit zijn geweest, en geen overwinning van de vrijheid,”

aldus Walesa die herhaaldelijk de ring van de paus kuste. De paus zei blij te zijn in een “soeverein en vrij Polen terug te keren”. Het is het eerste bezoek van de paus aan Polen sinds de val van de communistische regering. Bij zijn vorige drie bezoeken,in 1979, 1983 en 1987, werd de paus ontvangen door de communistische leiders. “Ik ben verheugd over het goede dat in mijn vaderland is gebeurd,” aldus de 71-jarige kerkvorst. “De val van het totalitarisme was een enorm historisch proces.”

De paus droeg een mis op voor het Poolse leger. Naar schatting 30.000 militairen hadden zich opgesteld op een open veld buiten Koszalin. Het was de eerste ontmoeting van de paus met manschappen van het Poolse leger. Bij zijn vorige bezoeken had de kerkvorst het eger, dat werd gezien als verlengstuk van de communistische staatsmacht, gemeden.

Vooral na afkondiging van de staat van beleg in 1981 liep het imago van de militairen zeer grote schade op. “Het leger is weer in dienst van het vaderland. Het is een dynamisch en integraal deel van de samenleving,” zei de paus tot de militairen. Hij herinnerde aan de overwinning van de Poolse strijdkrachten in 1920 op het Rode Leger en verwees ook naar de rol vanPoolse militairen in de Tweede Wereldoorlog. In de kazernes is twee jaar geleden religieus onderwijs ingevoerd. “Polen is een natie van ridders. Het Poolse leger leert de jonge soldaten nu de juiste houding: het vaderland dienen,” aldus de paus.

De kervorst reisde gistermiddag naar het zuidoosten van Polen waar hij eerst de stad Rzeszow bezocht. Een menigte van circa 500.000 gelovigen wachtte hem op. Zij zwaaiden met geel-witte vlaggen toen de kerkvorst met het pausmobiel door de straten van Rzeszowreed. Het belangrijkste onderdeel van zijn bezoek aan het zuidoosten van Polen was echter de ontmoeting met leiders van de uniatenkerk in Przemysl, een stad op ruim tien kilometer afstand van de grens met de Sovjet-Unie. In de zeventiende eeuwse kathedraal van het Heilige Hart droeg de paus een mis op die grote religieuze en politieke betekenis had, omdat in Przemysl de spanningen tussen uniaten (Oekraeners die zich van de Russisch-orthodoxe kerk hebben afgescheiden en het geza van de paus erkennen) en de rooms-katholieke Polen de laatste maanden sterk waren opgelaaid. Inzet van de strijd was het lot van de Teresa-kerk in Przemysl die voor de oorlog toebehoorde aan de uniatenkerk. De kerk werd in de oorlog toegewezen aan de roomskatholieke orde van de Karmelieten. Op uitdrukkelijk verzoek van de paus werd de Teresa-kerk in 1989 aan de uniaten toegewezen, tot boosheid van de katholieke Poolse bevolking van Przmysl, die zich hetig tegen de teruggave is blijven bezetten.

Demonstranten hebben tot aan de avond voor het pausbezoek de kerk bezet. Zij hadden de klokken beschilderd met de kleuren van de Poolse vlag en keerden zich met spandoeken tegen “overhandiging van de Poolse katholieke kerk aan de Oekraeners”. Het bezoek van de paus aan Przemysl - bedoeld als teken van verzoening met de religieuze minderheden in Polen - kreeg daarmee een zeer bittere bijsmaak. Circa tienduizend Oekraeners waren gisteren vanuit de Sovjet-Unie naar Przemysl gereisd om de Teresa-kerk te bezoeken. Ze konden echter de kerk niet in omdat Poolse katholieken de ingang versperden. De politie van Przemysl kwam eraan te pas om de twee groepen uit elkaar te houden. De Poolse bisschoppen hebben zich gedistantieerd van de de demonstraties tegen de Oekraeners.

De paus reageerde emotioneel op de strijd tussen de 'broedergelovigen' in Przemysl. “De uniaten hebben bijzonder onder het communisme geleden. Hun bisschoppen werden gearresteerd, priesters naar werkkampen gestuurd. Oh, wat zou ik toch graag wensen dat de rooms- en grieks-katholieken elkaar zouden liefhebben,” aldus de paus. Hij onderstreepte tijdens de mis nog eens zijn besluit dat Oekraeners de Teresakerk mogen gebruiken zolang er in Przemysl aan een eigen kathedraal wordt gewerkt. Zijn woorden werden met uitbundig applaus begroet.

De pelgrimstocht door het zuidoosten en oosten van Polen heeft speciale betekenis. Voor het eerst heeft de paus de kans om langs de oostelijke provincies van het land te reizen. Bij zijn vorige bezoeken waren de communistische leiders er fel op tegen dat de paus te dicht in de buurt van de grens met de Sovjet-Unie zou komen. Dit pausbezoek reikt verder dan de Poolse grenzen. Het Vatikaan wil met de reis langs de oostgrens ook een beroep doen op gelovigen in de Oekrane, Wit-Rusland en vooral Litouwen. In Przemysl lieten de duizenden Oekraeners gisteren trots hun Sovjet-paspoort zien.

In Bialystok worden woensdag opnieuw duizenden pelgrims uit Wit-Rusland en Litouwen verwacht. De Poolse regering heeft reeds toegezegd om bussen en treinen in te zetten voor het vervoer van de gelovigen uit de Sovjet-Unie. Maar Sovjet-autoriteiten hebben gezegd geen speciale maatregelen te zullen treffen om de reis voor de Sovjet-burgers makkelijker te maken. Dit betekent dat bij de grensovergangen lange rijen zullen ontstaan. Naar verwachting zullen leden van de Litouwse regering en president Landsbergis deze week ook naar Polen reizen om de paus te begroeten. De pelgrimstocht van de paus door het oosten van Polen is voor de kerkelijke autoriteiten een test voor het pausbezoek aan de Sovjet-Unie dat waarschijnlijk volgend voorjaar plaats zal hebben.