Een associatief zelfportret in favoriete tv-fragmenten

Voor het vierde achtereenvolgende jaar besteedt de VPRO elke zondagavond in juni aan door een hoofdpersoon uitgekozen film- en televisiefragmenten. Dit jaar mogen Zomergasten Armando, Jan Wolkers, Jacqueline de Gier, Willem Breuker en Piet Vroon in gesprek met Peter van Ingen hun selectie toelichten. Het programma is iets korter geworden, maar duurt nog altijd drie uur en is daardoor een van de weinige voorbeelden van praatprogramma's met een wat langere adem. Integrale herhalingen van films of programma's zaten er gisteravond nauwelijks meer in, zodat de nadruk kwam te liggen op een associatief (zelf)portret in beelden.

Die formule werkte uitstekend voor beeldend kunstenaar, acteur, journalist en violist Armando, die bij voorbeeld in zijn geschreven impressies over het geheugen van Duitsland ook gebruik placht te maken van goed gekozen, toevallig op straat aangetroffen flarden dialoog.

Van Ingen moest er nog even in komen, zeker nadat hij merkte dat directe vragen een averechts effect sorteerden bij Amando. Al in de eerste minuten antwoordde deze immers op de vraag wat zijn vader voor soort man was: ''Scherprechter aan het hof van Lodewijk XIV, dus heel sportief''. In psychologie had deze zomergast weinig zin, dus nam Van Ingen zijn toevlucht tot lange stiltes en andere strategieen die ademruimte creeren. Nog slechts een keer zocht Van Ingen de confrontatie, waarbij Armando soepel gebruik maakte van het gebrek aan scherpte in de vraagstelling. Op de vraag waarom Armando verschilende keren het verhaal opschreef over een jongen in Amersfoort die tijdens de oorlog aan arrestatie ontkwam door een Duitse soldaat dood te steken, antwoordt de auteur: ''Omdat ik denk dat het zo gegaan is''.

Doorvragend krijgt Van Ingen de verbaasde wedervraag: ''O, je denkt dat ik die jongen was?''. De interviewer bevestigt dat hij dat vermoedt, er valt een korte stilte, en als toelichting zegt Armando: ''Het is literatuur''.

Tussen de regels van de gekozen fragmentn door valt beter te lezen wie Armando is: iemand die niet graag analyseert, die desgevraagd weigert politieke oordelen uit te spreken over Leni Riefenstahl of het doorwerken tijdens de oorlog van Elisabeth Schwarzkopf, ''omdat ik zelf niet helemaal pluis ben''.

De obsessies van Armando blijken uit de gekozen fragmenten, te beginnen met een compilatie uit Die Deutsche Wochenschau, waarin de eerste gesproken woorden luiden 'Am aldrand': Duitsland (waar hij vlak na de oorlog heenging, om Duitsers zonder uniform te zien, die blijken te kunnen praten zonder te schreeuwen, en waar hij sinds 1979 woont), het perfectionisme in de timing van Laurel & Hardy, Karl Valentin & Liesl Karlstadt (''Duitse humor, een uitzondering''), Tommy Cooper, Godfried Bomans. Maar ook de schoonheid van het kwaad in Triumph des Willens, de ''trots, charme en verlegenheid'' van zangeres Schwarzkopf, wanneer ze haar eigen volmaakte stem terghoort, en de steeds weerkerende fascinatie van 'tweegevechten', met name in de bokssport, die Armando ooit net zo fanatiek beoefende als hij nu weer de viool bespeelt in het genre van de zigeunermuziek, ''de muziek van het oude Europa''.

Armando heeft een hekel aan amateurisme en zet de televisie nooit zomaar aan, omdat hij daar geen tijd voor heeft. In een volgend leven zou hij zijn 'dwangmatige scheppingsdrang' ook nog wel eens in het circus uit willen leven, bij voorbeeld als muzikale clown. Aan het eind vn de uitzending treedt weer een duo op, Dean Martin en Frank Sinatra, en de 61-jarige Armando geeft toe dat hij 'zijn oude dag'

graag in Amerika zou willen slijten, omdat de mensen er minder vermoeid zijn dan in Europa en minder last hebben van het verleden.

Het blijft een prachtige formule, van Zomergasten, minder bij de gratie van de grabbelton van bekende en minder bekende beelden dan door de mogelijkheid iemand daardoor beter te leren kennen. Als Peter van Ingn er iets minder quasi-ontspannen bij zou zitten, en iets feller en met meer kennis van zaken, dus overtuigingskracht van zich af zou bijten, dan zouden die arrogant lijkende, 'ik-begrijp-u-wel'-stiltes ook niet meer hoeven te vallen. Volgende week met Wolkers zal het probleem zich waarschijnlijk niet voor doen.