'Juinense toestanden' in Jacobswoude

Als gevolg van een grootschalige herindelingsoperatie zijn alleen al in de afgelopen veertien jaar 203 Nederlandse gemeenten verdwenen. Dorpen die eeuwenlang elkaars vijanden waren moeten het nu in een college zien te rooien. Waar moet het nieuwe gemeentehuis komen, uit welke dorpen zijn de wethouders afkomstig, wordt het ene dorp niet voorgetrokken boven het andere? Vragen die ook spelen in Jacobswoude, een nieuwe gemeente ten noorden van Alphen aan de Rijn, waar de conflicten inmiddels hoog zijn opgelopen.

JACOBSWOUDE, 1 JUNI. 'Kennis maakt macht' staat in grote witte letters op een eenzame boerderij in Woubrugge. De vraag is of die wijsheid ook van toepassing is op het college van B en W van de op 1 januari gevormde nieuwe gemeente Jacobswoude, waarvan Woubrugge deel uitmaakt.

Immers, het bestuur van Jacobswoude verkeert in een ernstige bestuurlijke crisis.

De commotie in Jacobswoude ontstaat als in februari bekend wordt dat W. Bello (41), voormalig gemeentesecretaris van Leimuiden en Rijnsaterwoude, een afkoopsom van 1,2 miljoen gulden in de wacht heeft weten te slepen. Bello was tot 1 januari gemeentesecretaris in Leimuiden (4300 inwoners) en Rijnsaterwoude (1200 inwoners), waarmee hij 106.000 gulden per jaar verdiende. Als op 1 januari de gemeenten Woubrugge, Leimuiden en Rijnsaterwoude worden samengevoegd tot Jacobswoude (10.550 inwoners) solliciteren Bello en zijn Woubrugse collega A. Meester beiden naar de post van gemeentesecetaris in Jacobswoude. Tegen alle verwachting in kiest de raad van Jacobswoude met acht tegen zeven stemmen voor Meester.

Bij die benoeming lijkt de onderlinge rivaliteit tussen de drie samengevoegde gemeenten een cruciale rol te spelen. Woubrugge is een dorp waar een ouderwetse, gemoedelijke bestuurscultuur heerst. In Rijnsaterwoude en Leimuiden bestaat een meer zakelijke, politieke aanpak. De burgemeester, twee van de drie wethouders en de nieuwe gemeentesecretaris van Jacobswoude zijn afkomstig uit een dorp: Woubrugge. Wethouder mr. R. Thunnissen (PvdA), zelf ook afkomstig uit Woubrugge, lijkt zich bij zijn stem tegen zijn partijgenoot Bello ook te hebben laten leiden door de angst dat het ene dorp door het andere overheerst zal worden. Thunnissen: “Het management-team van Jacobswoude bestaat uit Leimuidenaren. Met een dorpsgenoot aan het hoofd had ik me afgevraagd of de macht daarmee niet te veel in de handen van de ambtenaren zou zijn gekomen.”

Bello accepteert de gang van zaken niet en dreigt naar de ambtenarenrechter te stappen. Hij komt met het college van Jacobswoude echter tot overeenstemming: het wachtgeld waarop hij recht heeft zal worden afgekocht, in ruil waarvoor hij zijn beroep zal intrekken. Het college komt pas twee weken later tot de conclusie dat Bello in een klap miljonair zal worden. Gebruikelijk is dat een afkoopsom bestaat uit 25 a 30 procent van het gekapitaliseerde wachtgeld, hetgeen in dit geval op een kwart miljoen gulden zou uitkomen. Toch keurt het college de hoogte van de afkoopsom goed en legt daarbij een advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) naast zich neer waarin de hoogte van de afkoopsom “ongebruikelijk en excessief hoog” genoemd wordt.

De gemeenteraad reageert furieus en weigert de 1,2 miljoen gulden te voteren. Onder de tegenstemmers ook wethouder Thunnissen die bij de vaststelling van de hoogte van de afkoopsom afwezig was en zich daarna nooit van de overeenkomst heeft gedistantieerd. In de raadsvergaderingen van 2 en 3 mei regent het kritiek. Burgemeester Brouwer de Koning krijgt van de raad, met steun van de CDA-wethouders, het verzoek zijn portefeuilles financien en personeelszaken in te leveren.

De oppositiepartijen Politiek 90 en VVD dienen een motie in waarin het college wordt beschuldigd van incompetentie. Die motie haalt het niet, hoewel het raadslid De Lange (Gemeentebelang-PvA) voorstemt en daarmee haar eigen wethouder laat vallen. Thunnissen zelf wacht de stemming op de gang af. Een tweede motie van dezelfde strekking waarin het woordje 'incompetentie' is gesneuveld, wordt wel aangenomen. Wethouder Thunnissen staat opnieuw op de gang. “Het was tenslotte een mede tegen mijzelf gerichte motie”, expliceert hij desgevraagd. “Wat was dan eleganter dan mij in dit geval van stemming te onthouden door op de gang te gaan staan?”

Fractievoorzitter van Politiek 90, B.van Puffelen, is het daar absoluut niet mee eens. “Dat een wethouder zich op een dergelijke wijze aan een stemming onttrekt, kan natuurlijk niet. Je bent tenslotte ingehuurd om te besluiten.” Volgens het raadslid is de zaak-Bello symptomatisch voor het als gevolg van bestuurlijke onervarenheid slechte functioneren van het college. Geen van de drie wethouders, respectievelijk advocaat, boer en onderwijzer van beroep, was ooit eerder wethouder, terwijl wethouder De Lange (CDA) zelfs nooit eerder raadslid was. De gemeenteraad telt daarentegen vier ex-wethouders.

Van Puffelen spreekt over Jacobswoude als “een soort Juinen, waar een gemeentewapen voorzien van een hand met een gat niet misplaatst zou zijn”. Raadsvergaderingen verlopen volgens haar “in opperste chaos”. Ze meent dat ex-gemeentesecretaris Bello in zijn recht staat omdat een afgesloten overeenkomst niet zomaar eenzijdig kan worden opgezegd. Zij vindt ook dat burgemeester Brouwer de Koning ten onrechte de zwarte piet krijgt toegeschoven. “De CDA-wethouders ontnemen hun eigen burgemeester zijn portefeuilles. Wethouder Thunnissen valt zijn collega's af terwijl hij op zijn beurt door zijn fractiegenoot incompetent wordt genoemd. De leden van het college hebben maar een doel: op het pluche blijven zitten. Het is ongelofelijk om te zien hoe hier politiek wordt bedreven.”

Burgemeester Brouwer de Koning - koninklijke onderscheiding op zijn revers - is een beminnelijke man. Achttien jaar lang was hij in alle rust burgemeester van Woubrugge, nu krijgt hij alleen maar kritiek over zich heen. “Ik geef het eerlijk toe: 1,2 miljoen gulden voor de heer Bello is een fors bedrag”, zegt hij. “We hadden natuurlijk vanaf het eerste moment een adviesbureau moeten inschakelen. Daar waren we net een stap te laat mee.” Hij zegt de gang van zaken te betreuren maar de moed nog niet te hebben opgegeven. “Mijn wethouders worden naar huis gstuurd of niet en Bello krijgt zijn miljoen of niet.

Maar er komt een eind aan, dat staat vast.'' Inmiddels heeft het college het besluit over de toekenning van de afkoopsom aan Bello weer ingetrokken. Beide partijen zijn het niet eens kunnen worden over het inschakelen van een externe deskundige en een aanbod van Bello om een ton van zijn 1,2 miljoen gulden af te doen, is door het college verworpen. Bello is nu opnieuw naar de ambtenarenrechter gestapt, in erste instantie in een poging het intrekken van het besluit ongedaan te maken en vervolgens om de gemeente te dwingen alsnog de afkoopsom uit te betalen. Tijdens de eerstvolgende raadszitting van Jacobswoude op 6 juni zullen een motie van wantrouwen tegen het college aan de orde komen en een motie waarin wethouder Thunnissen 'oncollegiaal gedrag' wordt verweten.

De bevolking van Jacobswoude ziet het krakeel rond Bello vooral als een bewijs van het mislukken van de omstreden herindeling van de dorpen. Zo was Rijnsaterwou(J)de een van de rijkste gemeentes van Nederland. Voor de elfhonderd inwoners was er een hoog voorzieningenniveau en ze betaalden lage gemeentelijke belastingen.

Toen in de zomer van het vorige jaar de herindeling definitief was, leegde het dorp gauw nog even de kas ten gunste van een cultureel centrum, een sportzaal, een parkje en nieuwe straatverlichting.

“Rijnsaterwoude en Leimuiden vormden een goedkoopte-eiland”, zegt raadslid Van Puffelen. De twee dorpn voerden volgens haar “een zakelijk en zuinig beleid” terwijl Jacobswoude nu al met een tekort van een half miljoen zit op een begroting van negentien miljoen.

Om de bouw van een nieuw gemeentehuis voor Jacobswoude te bekostigen verwacht ze dat de gemeentelijke belastingen nog verder zullen worden verhoogd. Nu huist het gemeentebestuur tijdelijk in een gelijkvloerse barak, in een uithoek van Rijnsaterwoude. Tot de komende raadsvergadering van zes juni lijkt het college in ieJH)der geval vleugellam. “Ze durven nu helemaal niets meer te beslissen”, zegt raadslid Van Puffelen.

Ex-gemeentesecretaris Bello heeft ondertussen al diverse anonieme telefonische bedreigingen ontvangen. “Mensen van wie ik dat niet had verwacht, ontlopen me”, zegt hij. “Het wordt me allemaal persoonlijk aangerekend. Ik kan me voorstellen dat iemand die de achtergronden niet kent zo denkt.”

In cafe 'Het wapen van Leimuiden' heerst onvrede over de zaak-Bello. “Die 1,2 miljoen is natuurlijk een hele prak”, zegt de barkeepster.

“Bello staat in zijn recht”, stelt een bezoeker. “Maar het past niet tegenover de gemeenschap waar hij zijn vreten aan heeft verdiend.” Een andere bezoeker, E. de Boer, meent dat dat de fout bij het gemeentebestuur ligt. “Die herindeling was al tijden van te voren bekend”, zegt hij. “Maar ja, iedereen zat goed en er gebeurde niets.

Toen moesten ze de zaak zo snel regelen dat ze er een paar onervaen wethouders neer hebben gezet. Daarvan worden wij nu de dupe.''

Jacobswoudenaren voelen ze zich geen van allen. Een forse man met een oorringetje zegt: “Leimuienaren en Wouwenaren, dat zal altijd water en vuur blijven.”