FNV-voorzitter op de bres voor centraal akkoord; 'We willen alleen keiharde deal'

DEN HAAG, 1 JUNI. FNV-voorzitter J. Stekelenburg toog begin mei naar Den Haag om de PvdA-top eens flink de oren te wassen. Het was in de dagen dat de aanvallen op de WAO over elkaar heen buitelden. Stekelenburg hoopte met zijn bezoek invloed uit te kunnen oefenen op de PvdA, die na de nederlaag bij de Statenverkiezingen een nieuwe koers zoekt. “Ik wil niet verantwoordelijk zijn voor het gedrag van de PvdA, maar ik herken me, gelukkig, vaker in de opstelling van de PvdA dan in die van het CDA”, motiveert hij zijn betrokkenheid.

Van 'verbondenheid' wil hij niets weten. “We willen voorkomen te gemakkelijk in de hoek van de PvdA terecht te komen. We zouden onze invloed kunnen kwijtraken. De PvdA zegt dan: 'Och, die horen bij ons, die hoeven we niet meer voor ons te winnen'.”

PvdA-leider W. Kok heeft in een interview met deze krant zijn partij een nieuwe richting gewezen. Een gesprek met FNV-voorman over de koers van Kok, de wens van de vakcentrale centraal afspraken te maken over loonmatiging en de WAO al “zouden we het daar niet over hebben”.

De PvdA mort over de FNV. De vakcentrale zou zich te behoudend opstellen?

“Ik proef soms een tendens om ons niet meer serieus te nemen. Ook bij de PvdA. Maar als organisatie die ook tot doel heeft belangen te behartigen van mensen die zich niet in alle opzichten zelf kunnen redden, zul je altijd elementen van verdediging houden.”

Waarom is de FNV niet bereid openlijker toe te geven dat zowel bedrijven als werknemers oneigenlijk gebruik maken van de WAO?

“Natuurlijk is er ook sprake van oneigenlijk gebruik.”

Waarom pakt de FNV dat thema dan niet op?

“Ten aanzien van de sociale zekerheid klopt het wel een beetje dat wij ons verdedigend opstellen. Maar als we ons minder defensief zouden gedragen, lopen we het risico te ver door te schieten. Zodra je een pink geeft, pikken ze gelijk je hele hand. De vraag is of wij degenen moeten zijn die continu meedenken. Is het ook niet nodig om mensen die werkelijk niet in staat zijn zichzelf te redden een stem te geven?

Verwoordt u die stem niet beter als u creatief meedenkt? “Dat doen we ook. Ons aanvalsplan WAO gaat over preventie, arbeidsomstandigheden, terugkeerplannen, rentegratie. Ik noem dat ontzettend aanvallend. Maar wat vinden velen alleen maar aanvallend?

Als je bereid bent 3,5 miljard gulden te bezuinigen. Als je bereid bent de uitkeringen te verlagen of onderscheid te maken tussen mensen die door hun beroep en mensen die door een sportblessure arbeidsongeschikt worden. Als dat het kenmerk is van aanvallend, nou dan ben ik absoluut niet geneigd om aan te vallen. We realiseren ons verrekte goed dat het verstandig is om met de Sociaal-Economische Raad op 12 juli met een advies te komen dat een beetje hout snijdt. We hebben goed in de gaten, dat anders snel daarna de politiek het primaat neemt. Maar we moeten wel onze grenzen stellen en ons afvragen waar we nog medeverantwoordelijk voor willen zijn. We proberen invloed te houden. Als je dat niet doe, wordt er misschien fors ingegrepen. De mogelijkheden om dat dan nog tegen te houden zijn beperkt. Ja, we kunnen naar het Malieveld gaan. Maar dan schuiven de bewindslieden een keer een gordijn open en de dag erna doen ze het toch.''

Werkenden belonen met financiele prikkels voor hun inspanningen, zoals Kok voorstelde, wijst de FNV af. Dat was ook weer zo'n voorspelbare reactie.

“Een financiele prikkel kan soms een rol spelen bij de vraag of mensen zich al of niet extra inspannen om werk te vinden. Maar dan heb je het over hele grote bedragen. De vraag is of in de huidige situatie een financiele prikkel er voor kan zorgen dat meer mensen aan het werk gaan. Je moet ook gewoon banen hebben.”

Dat is de eeuwige vicieuze cirkel: straffer optreden jegens uitkeringsgerechtigden mag niet omdat er geen banen zijn, en de banen zijn er niet omdat de prikkel om ze te bezetten ontbreekt.

“Als je die cirkel in bij voorbeeld de WAO doorbreekt, is de consequentie dat het inkomen van een arbeidsongeschikte die nog gedeeltelijk kan werken zakt. De redenering is dat de WAO'er dan vanzelf een baan zoekt. Maar als de baan er niet is? Dan zou het inkomen toch zakken. Het gaat om opgebouwde rechten die we verdomme betaald hebben met eigen premies.

De suggestie van Kok, eens na te denken over de zin van het algemeen verbindend verklaren van CAO's, wees u direct af.

“Die uitlating was zeer onvoldragen. Ik begrijp daar absoluut de portee niet van. Het algemeen verbindend verklaren is verstandig, het voorkomt dat over de hoofden van de werknemers heen een concurrentiestrijd wordt uitgevochten. Laat je de algemeen verbindend verklaring los, dan zal de neiging om iets te doen aan maatschappelijke problemen zoals de werkloosheid of het terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten afnemen.”

U kunt zich wel vinden in het voorstel van Kok de belastingen te verlagen.

“Ook ik heb er ook voor gepleit om via een combinatie van lastenverlichting en loonsverhoging volgend jaar te komen tot vier procent inkomensverbetering. Maar het mag natuurlijk niet zo zijn dat de arme overheid lastenverlichting geeft, terwijl het rijke bedrijfsleven achteruit hangt. Werkgevers moeten zich bereid verklaren het geld dat werknemers in de bedrijven laten zitten in te zetten voor werk en scholing.”

Is het aanbieden van lastenverlichting niet vreemd? De belastingverlaging Oort droeg nietbij tot loonmatiging. Het herstel van de koppeling tussen lonen en uitkeringen evenmin.

“Het voorhouden van een worst is onvoldoende wanneer dat slechts gepaard gaat met een vrijblijvende oproep om centrale afspraken te maken. In de praktijk blijkt telkens weer dat een lastenstijging of lastenverlichting geen rechtstreekse relatie heeft met de loonontwikkeling. CAO-onderhandelaars kijken alleen naar de relatie tussen de produktiviteitsontwikkeling, de winst en de te verwachten inflatie. Op basis daarvan stellen ze hun eisen.”

Waarom zegt u dan zelf ook dat er lastenverlichting moet komen? “Het werkt ook alleen als we een keiharde deal maken. Je moet het daarom tegelijkertijd omdraaien. Minister De Vries moet tevens dreigen met straf als werkgevers niet mee willen werken.”

Werkgevers en FNV-bonden willen helemaal geen afspraken op centraal niveau maken.

“Nee, nou goed. Onze bonden staan niet te springen. Daar maak ik geen geheim van. Maar ik heb tegen De Vries gezegd: 'Je kunt laconiek blijven zeggen dat je lastenverlichting aanbiedt en dat de partijen dan zelf maar moeten zien wat er uit komt. Maar dan voltrekt 1992 zich zoals nu aan het gebeuren is'. Hij moet dan rekening houden met een geringe groei van de werkgelegenheid en een koppeling die in de gevarenzone komt met als gevolg politiek gedoe in de coalitie. Dat is voor De Vries zo onaantrekkelijk, dat hij de werkgevers wel eens wat harder zou mogen dreigen.”

Zijn de gemaakte CAO-afspraken dan zo onverantwoord? “Nee, maar men praat de hele tijd over drie procent loonsverhoging.

De huidige trend van vier procent vindt men teveel.''

Dat vindt vooral de overheid.

“Nou, de werkgevers vinden dat natuurlijk ook, omdat daaraan ook de vier procent voor de ambtenaren en de koppeling is verbonden. Daar willen werkgevers van af. Werkgevers willen zo'n afspraak die ik voorstel helemaal niet.”

Ook de PvdA staat niet te trappelen om centraal overleg. “Het is waar dat de trend naar decentralisatie fors aanwezig is. Op centraal niveau zijn waarschijnlijk nauwelijks mogelijkheden om iets af te spreken. Dat moet dan ook maar. Ik ben geen Don Quichotte. Ik zit hier ook niet als een soort technocratische centralist. Ik analyseer wat er aan de hand is. Willen we in 1992 nog een paar doelstellingen realiseren, dan is het van belang op centraal niveau die afspraak over loonmatiging te maken. Dat is ook een boodschap naar de PvdA laten jullie De Vries zitten of doen jullie nog wat. Er wordt wel gezegd dat de FNV centraal willen overleggen, omdat wij anders onze functie als vakcentrale verliezen. Maar we hebben werk zat op de plank. Het is niet zo dat de kwaliteit van de vakcentrale afhangt van de mate waarin men redelijk strak gecoordineerd leiding kan geven aan bonden. Het gaat om onze doelstellingen, en ik denk dat die ietsje makkelijker dichterbij komen als je dat centraal wat begeleidt. Ik wil de bestaande decentralisatietrend niet omkeren. Het gaat er mij om vanuit centraal niveau wat richting te geven op bij voorbeeld het terrein van de etnische minderheden, omdat bepaalde zaken op decentraal niveau nu eenmaal niet overal worden gevoeld.”

Het zou sterker zijn als de FNV die richting meegeeft aan haar onderhandelaars?

“We doen toch verdomme niet anders.”

Dan vertrouwt u dus uw eigen mensen niet?

“Die vertrouw ik zeer. Ze doen het heel goed. Maar ze hebben nu eenmaal te maken met werkgevers die natuurlijk niet klaar staan om etnische minderheden in dienst te nemen. Dat kopen de werkgevers af met geld.”

Staan alle FNV'ers wel klaar voor de etnische minderheden? “Natuurlijk niet. Dat verwijt ik ze ook niet. Maar juist omdat zij daar ook niet elke dag voor klaar staan, heb je een stimulans nodig om daaraan te werken.”

Terug naar Kok, die zei dat veel van wat de PvdA vroeger dacht verkeerd was. Hij is bereid veel ter discussie te stellen. U ook?

“De vakbeweging is geen club die alleen maar 'nee' zegt. Maar misschien willen we wel niet alles ter discussie stellen. Misschien willen we niet van alle dingen zeggen dat het vroeger allemaal niks was. Ik vind het te gemakkelijk om te praten over Nieuw Flinksheid, sancties, aanstellers en het gemak van de verzorgingsstaat. Dat creeert een beeld van een samenleving die ik niet ken.”

Bent u ontevreden over de lijn van Kok? “Nee, ik was niet zo ontevreden. Ik realiseer me heel goed dat mensen soms een andere positie krijgen en dan een andere afweging moeten maken. Ik denk dat Kok daar zelf mee worstelt. Maar het is niet zo dat ik denk: 'Heb jij vroeger nog eens bij de FNV gewerkt'.”