Om in Suriname in politiek te gaan moet je stapelgek zijn

PARAMARIBO, 23 MEI. Winston Jessurun (39) en Gerard Brunings (41) ogen een beetje als reunisten van een Leidse studentenvereniging. Bravoure en frisheid uit de wereld van Peter Stuyvesant. De plastisch chirurg en de piloot (tevens directeur) van Gonini Airways zijn in de Surinaamse politiek vreemde eenden in de bijt. Dat zal bij de verkiezingen van aanstaande zaterdag tegelijk de kracht en de zwakte van de nieuwe partijcombinatie Democratisch Alternatief 91 kunnen blijken.

“Binnen de bestaande structuren zien we geen mogelijkheden Suriname uit de rotzooi te halen”, zegt Jessurun, die lijsttrekker is in het district Paramaribo. Hij is net bezig een persbericht te typen op een oude schrijfmachine. De nieuwe partijcombinatie ontbeert de ruime middelen waarover de concurrentie kan beschikken. Het bescheiden partijgebouw ligt aan de voorname Gravenstraat met de vele regeringsgebouwen, maar dan wel in het 'slechte' gedeelte.

DA 91 is pas een paar maanden oud. Het begon allemaal vorig jaar met een discussieclub van kritische Surinaamse intellectuelen. Als Alternatief Forum zouden ze in 1992 de verkiezingen ingaan. Maar de 'kerstcoup' bracht de plannen in een stroomversnelling. Een hindoestaanse partij, een javaanse en een bosnegerpartij werden uitgenodigd toe te treden tot de combinatie die als DA 91 de verkiezingen ingaat. Die concessie was nodig, omdat in Suriname partijen zonder etnische basis niet op aanhang van enige betekenis hoeven te rekenen. “Maar het is de bedoeling dat we een partij worden”, aldus Jessurun.

Dat de naamgeving associaties oproept met D66 is geen toeval. Doeleinden en ontstaansgeschiedenis vertonen frappante gelijkenis. Het Amsterdamse Hoppe vindt zijn Surinaamse pendant in Het Vat. “We hebben ons door de Nederlandse ambassade een stapeltje partijstatuten laten toesturen. En dat van D66 sprak ons het meeste aan”, aldus voorzitter Brunings van de coordinatieraad. “De enige belangrijke verandering is de vervanging van het woord 'Nederland' door 'Suriname'.”

Ook DA 91 wil een 'radicale democratisering' van de samenleving. Hoog in het vaandel staan het streven naar een doorzichtige overheid en decentralisatie. Gaan die processen in Nederland al moeizaam, in Suriname met zijn etnische gebondenheid en politiek clientelisme zou er een complete revolutie voor nodig zijn. Voeg daarbij nog de volslagen economische chaos waarin het land verkeert.

“Om nu in de politiek te gaan, moet je wel stapelgek zijn”, beaamt Jessurun. “Dat kan alleen maar idealisme zijn. Wij hadden ook met goeie banen in het buitenland kunnen zitten.”

De Surinaamse kiezer lijkt wel enige sympathie te kunnen opbrengen voor de stoutmoedige poging om beweging te krijgen in de traditionele politiek.

Volgens een deze week door het Surinaamse dagblad De Ware Tijd gepubliceerde opiniepeiling zou DA 91 in het district Paramaribo, waar zeventien van de 51 parlementszetels kunnen worden gehaald, fors zijn gestegen in de kiezersgunst. Voor de betrouwbaarheid van de absolute cijfers van de enquete geeft niemand in Paramaribo een cent, omdat het onderzoek is betaald door de aan de legertop gelieerde NDP. Maar dat DA 91 in de finale van de verkiezingsstrijd in de lift zit, is zeker niet onmogelijk. Het Alternatief Forum lijkt met name te kunnen rekenen op steun onder leraren en studenten, van wie een aantal actief bij de beweging betrokken is.

Of DA 91 werkelijk succes zal boeken? In het traditionele politieke systeem hebben nieuwe partijen eigenlijk nooit voet aan de grond gekregen.

De politieke leiders van Nieuw Front (NF) lijken toch wel een beetje zenuwachtig. Het meest gehoorde verwijt is dat de meeste kandidaten van DA 91 te onervaren zijn. Waarop Winston Jessurun steevast antwoordt: “In corruptie of wanbeleid misschien?” Het Nieuw Front scherpt van zijn kant de toon van de campagne verder aan. Vice-voorzitter Arti Jessurun van de NPS, die deel uitmaakt van het NF, beschuldigde DA 91 gisteren van “misleiding” van de jeugd. Pikant detail is dat de beide Jessuruns broers zijn. Arti Jessurun beschuldigde DA 91 er zelfs van een bondgenoot te zijn van de aan de legertop gelieerde NDP. Dat blijkt in elk geval niet uit het programma van DA 91, waarin juist sprake is van het elimineren van de politieke macht van het leger.

Voorzitter Lachmon van de (hindoestaanse) VHP is boos op DA 91 omdat de partij denkt in staat te zijn met Nederland te onderhandelen over een Gemenebest-relatie. Dat voorrecht wil Lachmon, die vanwege zijn verzet tegen de onafhankelijkheid in 1975 de bijnaam 'Prins van Oranje' heeft, graag voor zichzelf houden. “Wie denken ze wel dat ze zijn?”

DA 91, dat als eerste de Gemenebest-gedachte omarmde, betaalde met gelijke munt door zich nog nadrukkelijker als vriend van Nederland te afficheren. In een reclamespot van de partij waren behalve de tonen van het Surinaamse volkslied ook die van het Wilhelmus te horen. De spot zal mogelijk kiezers hebben opgeleverd onder de bosnegers, die soms het portret van 'koningin' Juliana nog aan de wand hebben hangen. Na boze telefoontjes van de intellectuele aanhang in Paramaribo werd de uitzending van de reclameboodschap echter snel gestaakt.

Jessurun en Brunings gaan uit van vijf zetels in Paramaribo. Met de bosnegerpartij BEP kunnen in het binnenland ook enkele zetels worden binnengehaald. De HPP en de Pendawalima kunnen misschien scoren onder ontevreden hindoestaanse en javaanse kiezers van het Nieuw Front. DA 91 mikt erop het Nieuw Front (voorheen Front) de tweederde meerderheid te ontnemen, waardoor de presidentsverkiezingen in het nieuwe gekozen parlement kunnen worden benvloed.

Van Mierlo haalde na de eerste verkiezingsoverwinning van D'66 de voorpagina van de New York Times. Dat zal Jessurun of Brunings niet lukken. Maar Brunings heeft een ander streepje voor. Hij is piloot in de eigen verkiezingscampagne. “En dat zie ik Van Mierlo nog niet doen”.

Dit is het vijfde artikel in een serie over Suriname aan de vooravond van de verkiezingen komende zaterdag.