Punk was voorbij toen kunst er aandacht voor kreeg

Punk Tegendraads 1976-1991, Ned 3, 21.04-22.00 u.

Punk is net zo dood als Bob Marley of Jim Morrison. Nu spijkerbroekenfabrikant Levi's zijn nieuwste reclamespot op het eens zo subversieve 'Anarchy In The U.K.' van de Sex Pistols baseert, kan de onvermijdelijke herdenkingsdocumentaire niet uitblijven. Was die punk eigenlijk wel zo tegendraads? Met zijn documentaire 'Punk Tegendraads' over de achtergronden van het fenomeen in Nederland, stuurt regisseur Gerard Bueters onbedoeld aan op het tegendeel.

Tekenend is het belang dat hij hecht aan de archiefbeelden van een groepje langharige jongens in spijkergoed. Ze lijken weggelopen bij een willekeurig concert van Normaal of Iron Maiden, maar omdat een van hen zijn oog met make-up van zijn vriendin zwart heeft gemaakt, gaat hij door voor de typisch Nederlandse punker. De toenmalige popjournalist Peter van Bruggen mag nog eens vertellen hoe hij in een Londense punkclub op dezelfde avond in 1976 artiesten als The Clash, The Damned en Siouxsie & the Banshees kon interviewen. Zoals dat wel vaker gebeurt met interessante nieuwe ontwikkelingen in de popcultuur, drong de 'antimuziek' pas drie jaar later in ons land door. Toen kunstenaars, actievoerders en kledingindustrie zich er mee gingen bemoeien, was het eigenlijk al te laat. Mode-ontwerpster Zandra Rhodes bracht de essentie van punkmode terug tot een gescheurd t-shirt en een kleurtje in het haar. Een brave Nederlandse museumconservatrice mag nu zeggen dat het 'een soort tegenbeweging van de hippie-look is geweest', juist nu de punks van vandaag er weer zoveel mogelijk als hippe vogels uit proberen te zien. Dichteres Diana Ozon, kunstschilder Peter Klashorst en graffiti-artiest Hugo Kaagman vertellen over hun binding met de punkbeweging. Klashorst spreekt van 'bevrijding van vastgeroeste zaken', een uitgangspunt dat wel vaker door jonge kunstenaars wordt gehanteerd en dat bepaald niet exclusief is voor de punk. Ook de 'vrije' radio en het ontstaan van onafhankelijke platenlabels komen aan de orde, waarbij een treffend beeld wordt geschetst van de aandoenlijke kneuterigheid die in die kringen heerst.

Een radiopiraat heeft het over 'systeempunk' en vertelt hoe hij zijn dunbeluisterde programma wijdt aan muziek die 'tegen het systeem' is gericht. Eenzelfde verbetenheid heerst nog altijd bij de politiek gemotiveerde punkgroep The Ex, een grimmig en vreugdeloos gezelschap vergeleken bij de uitbundigheid en het aanstekelijk nihilsme van de Sex Pistols. Wat de programmamakers er niet bij vertellen, is dat Johnny Rotten allang een doorzonwonming in de heuvels van Hollywood heeft gekocht.

    • Jan Vollaard