Wondermooi portret van fotografe Emmy Andriesse

Foto: Emmy Andriesse, Ned.3, 21.04-21.54u.

Emmy Andriesse fotografeerde mensen. Haar naam past in het rijtje Cas Oorthuys, Carel Blazer, Eva Besnyo en Aart Klein, wier werk wel als sociale fotografie of Nieuwe Fotografie wordt aangeduid. Hun foto's waren niet langer een soort imitaties van schilderijen, maar treffende afbeeldingen van de werkelijkheid van alledag, foto's waarin de fotograaf zijn maatschappelijke betrokkenheid kon tonen.

In de wondermooie documentaire die Carrie de Swaan over Emmy Andriesse maakte en die de NOS vanavond uitzendt, wordt het beeld geschetst van een eigenzinnige, actieve en werkelijk in anderen genteresseerde kunstenares. Want al werkte ze voor Het Volk, het socialistische Wij en het Algemeen Handelsblad, Emmy Andriesse was kunstenares, opgeleid door Paul Schuitema en Gerrit Kiljan aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. “Er waren zoveel fotografen die commercieel werkten, maar zij werkte voor de kunst, voor de schoonheid”, zegt Ed van der Elsken, gelegen op het bed dat hij vorig jaar voor zijn laatste levensmaanden liet maken.

Van der Elsken, Emmy's collega Eva Besnyo, twee mede-leerlingen van de academie, haar enige leerling Ad Windig en haar opdrachtgeefster bij Margriet, Hanny van den Horst, allemaal praten ze met veel warmte over hun vriendin die in 1953 veel te jong (39) overleed. Besnyo roemt de destijds revolutionaire composities van Andriesse, die voor het eerst figuren uit het centrum van de foto plaatste of mensen maar gedeeltelijk op de foto zette als dat zo uitkwam. Maar ook herinnert ze zich Emmy als een “droevig kwaad wijffie” als haar foto's niet of niet mooi werden gepubliceerd.

De Swaan vermeed een chronologische biografie, maar compileerde uit de getuigenissen, oude archieffilmpjes, ontroerende brieffragmenten en vele foto's een hecht portret van een bijzondere fotografe. Haar foto's van mensen in de Jordaan, mensen in de Hongerwinter - de beroemde foto van het jongetje met het pannetje, die Ad Windig haar heeft zien maken -, of mensen in Parijs, ze lijken soms afkomstig uit een fotogeniekere tijd. Die gedachte wordt echter overtuigend weersproken door een aantal opnamen van het heden zoals Andriesse ze zou hebben gemaakt. Was ze niet zo vroeg gestorven, dan maakte Emmy Andriesse nog steeds van die prachtige foto's.