Warschau verzinkt in zijn eigen vuilnis; Elk jaar valt honderd ton lood op de straten van Warschau

WARSCHAU, 30 APRIL. Zelazowa Wola, de geboorteplaats van de Poolse componist Chopin, is zomers een trekpleister voor de liefhebbers van pianomuziek. In het geboortehuis worden zijn preludes gespeeld, buiten luisteren zondags tientallen mensen. Maar soms moet de voorstelling worden afgebroken. Het riviertje dat langs het huis stroomt, de Utrata, stinkt dermate dat veel luisteraars het niet meer uithouden. Proestend verlaten ze het geboortehuis, een enkeling is zelfs al flauw gevallen. De Utrata is, zoals veel van de rivieren in en rondom Warschau, een open riool geworden, met veel ammonium en fosfaat.

De Poolse hoofdstad en zijn omstreken kampen met het probleem van de vervuiling. Op een mistige winterdag zorgt het verkeer voor smog, op een zomerse dag voor een broeiende, verstikkende hitte. Elk jaar krijgt de hoofdstad 354.000 ton zwaveldioxide te verwerken, en 134.000 ton as. Het stadscentrum, de Srodmiescie, is het epicentrum van de vervuiling. De grensnormen worden op een doordeweekse dag met het achtvoudige overschreden. Volgens een recent onderzoek daalt elk jaar circa honderd ton lood neer op de straten van Warschau. In twintig jaar is de luchtvervuiling in de Srodmiescie met 200 procent gestegen.

En de vooruitzichten worden er niet beter op: het Poolse autopark veroudert. De blauwe walm uit de Trabants en de Wartburgs worden aangevuld met uitlaatgassen uit tweedehands auto's die veel Polen tegenwoordig in Nederland kopen. Het begrip katalysator is onbekend, de Poolse auto's zijn er te oud of te klein voor. De levensverwachting in de hoofdstad daalt al vele jaren. Het aantal inwoners met kanker, bloed- en ademhalingsstoornissen ligt veel hoger dan in andere delen van het land, uitgezonderd Katowice en omstreken in het zuiden. Het werkverzuim ligt hoog, er is altijd wat: volwassenen voelen zich slecht en kinderen zijn vaak ziek.

Niet alleen frisse lucht, ook drinkwater is steeds minder voor handen. De inwoners van Warschau zijn bang geworden voor hun leidingwater. Het stinkt naar chloor en is vaak troebel door de roest in de leidingen.

Het water komt uit de Vistula, de koningin van de Poolse rivieren, die buitengewoon vervuild is door de zware industrie in Silezie. De mijnen en de Huta's in het zuiden van Polen lozen hun afval, vaak zonder enige zuivering, in de Vistula. Zoutig mijnwater en zware metalen als lood, zink en cadmium komen terecht in de rivier, die een kwart van het Poolse rioolafval naar de Oostzee spoelt. Het water ziet zwart, en langs de oevers spoelt het schuim.

Het noorden van de stad krijgt water uit een baai buiten de rivier, maar het stadscentrum en het zuiden worden bediend vanuit de Vistula.

Het water voor deze delen van de stad - er wonen zo'n 560.000 mensen - kan alleen worden ontsmet met chloroform, een afgeleide van chloor.

Chloroform is volgens de Poolse Ecologische Club echter een gevaarlijke stof die kan leiden tot genetische veranderingen. Volgens de autoriteiten is chloroform echter hard nodig om de bacterien te doden. De hoeveelheid is zo groot dat wie in Warschau een bad neemt soms wordt bedwelmd door de chloorstank. Om de vervelende effecten van de 'waterzuivering' te beperken heeft het Marriott-hotel nog een zuiveringsinstallatie in de kelder.

De bacterien zijn dood, maar het leidingwater blijft ook na de ontsmetting ongezond: het kan niet worden ontdaan van de zware metalen uit het zuiden. Lood, zink, en cadmium hopen zich ongemerkt op in de lichamen van de mensen die het leidingwater drinken. Volgens een studie van de Ecologische Club worden de grenswaarden van het ministerie van gezondheid drie tot zeven keer overschreden.

Inwoners van Warschau zijn ongerust geworden over de slechte kwaliteit van het drinkwater. Ze vrezen ziektes die pas na lange tijd 'water drinken' aan het licht komen. Het stadsbestuur heeft vijftien waterbronnen opengesteld waaruit de burgers van de stad water kunnen tappen. Het water uit de ondergrondse bronnen is relatief schoon, al moeten de putten steeds dieper worden geslagen. Want ook de ondergrondse waterbronnen lopen gevaar via de Vistula en het grondwater te worden aangetast. Veel burgers gaan dagelijks met een watercontainer op pad, staan in de rij om het schone water te kunnen tappen. Het meest geliefd zijn de diepe oligoceen-bronnen, waar de rijen bijna net zo lang zijn als vroeger voor de vlees- en fruitwinkels. En enkele ondernemende Polen hebben al een bedrijfje opgezet dat schoon water voor een fikse vergoeding thuis bezorgt.

Er blijft voor de burgers van Warschau echter reden tot klagen. Er zijn maar vijftien waterbronnen, terwijl de industrie water put uit 136 van de 150 reservoirs met gezond water. De grote bedrijven in en om Warschau - zoals de Huta Warszawa, de autofabriek FSO, de traktorproducent Ursus en het tv-bedrijf Pokolor - behoren tot de grootste lucht- en watervervuilers. En zij putten nu ook nog het goede water uit de bronnen, terwijl ze voor hun produktie best met water uit de Vistula genoegen kunnen nemen.

Warschau klaagt, maar Warschau vervuilt zelf natuurlijk ook. Het afvalwater wordt zonder zuivering in de Vistula geloosd of komt terecht in de Utrata. Warschau is tien jaar geleden begonnen met de bouw van de eerste installatie voor de zuivering van zijn rioolwater.

Het project is nog steeds niet af, er is geen geld meer. Er is evenmin geld om het afval van de stad en industrie te verwerken.

Afvalbergen groeien, bedrijven zeggen steeds meer ruimte nodig te hebben om hun afval te storten. Plannen voor afvalverbranding zijn nooit in werkelijkheid omgezet. Het geld voor moderne Westerse technologie ontbreekt. Bossen rond de hoofdstad worden omgehakt om plaats te maken voor stortplaatsen. De 'groene gordel' - die de stad nog enig natuurleven biedt - gaat voor de bijl.

De toekomst voor Warschau is somber: geen geld, geen schone lucht, geen schoon water, geen natuur. En onderzoekers melden dat het alleen maar erger dreigt te worden. Milieubehoud blijft ook in alle plannen op weg naar de vrije-markteconomie de sluitpost van de begroting.

Warschau verzinkt in zijn eigen afval.