Vluchtelingen ook in VN ontheemd

De krantekoppen schreeuwden dat duizend Koerden van kou en honger verkommerden op de toppen van de Turkse bergen, in voortdurende doodsangst dat Saddam Husseins troepen wraak op hen zouden komen nemen.

Waarom op hen? Omdat zij in Irak de enigen waren die gehoor dorsten geven aan president Bush' oproep om in opstand te komen tegen hun regering en hun leider af te zetten. Hun uitgeweken voormannen kwamen terug om hen achter zich te scharen, ervan verzekerd dat hun halve eeuw strijd voor zelfbestuur eindelijk een punt had bereikt waarop er een reele kans van slagen leek te zijn. Ze gingen de straat op met meest verouderde wapens en wisten successen te boeken en korte tijd te consolideren. Ze verwachtten steun van de Amerikanen en de coalitiepartners die Irak onlangs in puin hadden gegooid. Wat ze nodig hadden was bewapening, bevoorrading en bescherming op de flanken door de Amerikaanse troepen en vliegtuigen die in het gebied nog de orde bewaarden. Maar de hulp bleef uit.

President Bush was kennelijk weer eens van gedachten veranderd. Saddam Hussein was een jaar of twee geleden nog een vriend, of althans het betere soort slechterik die het verdiende te worden bewapend tegen de hoofdvijand van het westen en zijn olieleveranciers aan de Perzische Golf. De ayatollahs in Iran waren de echte slechterikken, de eigenlijke dreiging. Saddam zou zich nog altijd in die hoge dunk van het westen hebben mogen verheugen, als hij niet zo onverstandig was geweest om te proberen Koeweit te annexeren. Niet dat Koeweit de Amerikanen zoveel kon schelen. Maar als ze hem Koeweit lieten houden, zou hij de smaak te pakken krijgen, en zou Saoedi-Arabie de volgende gang op zijn menu zijn.

Halverwege de oorlog, toen generaal Norman Schwarzkopf zijn bommen op Irak liet vallen, en het ernaar uitzag dat in een eventuele grondoorlog Saddam Husseins strijdkrachten, inclusief het veelgeroemde 'elitekorps' dat ingegraven in het noorden op de loer lag, zouden capituleren, hun baas meeslepend in hun val, veranderden de Amerikanen opnieuw van gedachten. President Bush, die de Irakezen er openlijk toe had opgeroepen hun regering omver te werpen, begon opeens te ontkennen dat hij dat ooit had gezegd. Stormin' Norman kreeg bevel om verder opstormen tegen de restanten van Saddam Husseins leger af te blazen.

En de Koerden, arme onontwikkelde mensen die nooit hebben geleerd dat Amerikaanse regeringen geen vrienden hebben maar alleen tijdelijke belangen, bleven geloven dat George Bush had gemeend wat hij zei toen hij opriep tot de omverwerping van Saddam. Dus waarom nu ineens teruggekomen op het besluit om de Iraakse regering te verpulveren en te vervangen door een 'democratisch' bestel? Het lijkt erop dat Bush tot het standpunt is teruggekeerd dat hij Saddam nodig heeft als buffer tegen Iran. Het zal mij niet verbazen als we een dezer dagen te horen krijgen dat de Amerikanen een nieuwe generatie 'slimme' wapens aan Irak gaan verkopen.

Intussen zit de VN klem in het scharnierende tijdsgewricht. De secretaris-generaal, opgezweept door de krantekoppen in de Europese pers die opgewonden om actie riepen voor de vrouwen en kinderen die uit vrees voor Saddam Hussein de koude bergen in waren gevlucht, heeft zich internationaal en binnen de VN in een moeras van politieke verwikkelingen begeven. Hij lijkt meer gepreoccupeerd met het protocol van de nationale soevereiniteit uit het instructieboekje van het VN-secretariaat dan met de ellende van de mensen die zich wanhopig met de nagels aan het leven vastklampen. President Bush is er inmiddels meer aan gelegen de politieke lange tenen van president Saddam Hussein en premier Ozal van Turkije te ontzien dan de Koerden te hulp te komen. Premier John Majors pleidooi voor veilige kampen voor de Koerden heeft minder te maken met zijn bezorgdheid om hun lot dan met het feit dat hij in de opiniepeilingen achterop is geraakt bij zijn rivaal Kinnock terwijl er verkiezingen voor de deur staan. Hij wil van zijn imago als 'creatie' van Maggie af en hij wil een eigen mandaat van de kiezers.

En binnen de Verenigde Naties wordt de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen in zijn optreden geremd door de officiele definitie van een vluchteling als iemand die een landsgrens heeft overschreden op zoek naar een veilig heenkomen. Thuislozen die te verzwakt zijn om een grens te bereiken laat staan te overschrijden, heten 'ontheemden'. Zij ressorteren onder iemand anders. Niemand weet precies wie.