Parel

“Er is hier in veertig jaar veel veranderd”, zegt een Duitse vrouw in het Tsjechische kuuroord Karlovy Vary. Ze neemt af en toe een slok koffie en kijkt terneergeslagen om zich heen. Haar zoon kijkt niet op. Hij is verdiept in de Bild Zeitung, en knikt alleen wat met zijn hoofd. De oude vrouw spreekt over Karlsbad, zoals de stad vroeger heette. Vroeger is voor de oorlog. Toen werd Karlsbad, niet ver van de Duitse grens, voor 95 procent bewoond door Sudeten-Duitsers. Zij maakten er een vermaard kuuroord van, een parel van Midden-Europa.

De stad is vernoemd naar keizer Karel IV, kreeg in 1370 de koninklijke status en werd een toevluchtsoord voor vluchtelingen. Maar het waren de geneeskrachtige bronnen die Karlovy Vary faam bezorgden in heel Europa. Het werd een geliefd kuuroord voor heersers, kunstenaars en politici.

Russische tsaren bezochten de stad en in de vorige eeuw werd er zelfs een Russisch-orthodoxe kerk gebouwd. Goethe, Marx, Chateaubriand, Schiller, ze kwamen allemaal naar de warme waters in het Westboheemse heuvelland. De stad kreeg ook bekendheid door de glasbedrijven en door de likeuren van Johan Becher, nu verkocht onder de merknaam Becherovka. De schilderachtige huizen, het pittoreske landschap, de bossen, het warme water: Karlsbad was een idylle, synoniem voor rust en genezing.

Het lot van de stad veranderde met de Tweede Wereldoorlog. De Sudeten-Duitsers keerden Heim ins Reich, Karlsbad werd door de Duitsers bezet. Na de oorlog werden de rollen omgekeerd. De 3,5 miljoen Sudeten-Duitsers werden bruut uit Tsjechoslowakije gejaagd, duizenden kwamen om het leven. De geschiedenis van de stad werd herschreven. Karlsbad werd uitgebannen, Karlovy Vary het juiste woord. Het Deutschtum moest wijken, een nieuwe ideologie uit de Sovjet-Unie kwam.

Karlovy Vary werd honderd procent Tsjechisch, en communistisch. Het kuuroord was immers de vooruitgeschoven post van het socialisme. De stad werd een visitekaartje, er verschenen drie standbeelden van Lenin, een van Marx en voor de bron waaruit het warme water spuit verrees Joeri Gagarin, de Sovjet-kosmonaut die als eerste de wereld van buiten kon zien. Tsjechoslowaakse partijbazen trokken er naar toe, en duizenden Sovjet-burgers. Karlovy Vary werd een begrip onder de Sovjet-nomenklatoera. En Grandhotel Pupp werd in 1953 omgedoopt tot 'Moskou'.

Karlovy Vary staat nu in de steigers. Er wordt gerestaureerd en gerepareerd. Veertig jaar socialisme heeft de stad uitgeput, doen vervallen. Het stadsgezicht is verminkt door Hotel Thermal, een enorme betonkist die in de jaren zeventig werd gebouwd. Karlovy Vary gaat nu de vrije markt op, de prijzen zijn flink verhoogd, gebouwen worden geprivatiseerd.

Tsjechoslowaken kunnen een kuur nauwelijks nog betalen, Sovjet-toeristen evenmin en 'Moskou' heet weer gewoon 'Pupp'.

Nieuwe toeristen zijn al massaal in aantocht, uit Duitsland, het grote rijke buurland. De kuren zijn goedkoop, massages, onderwaterbehandelingen en modderbaden rustgevend. Ook verjaagde Sudeten-Duitsers nemen weer een kijkje. Ze zijn terug in hun Karlsbad. Bij de privatisering van restaurants en hotels hebben Duitse investeerders Tsjechosowaakde stromannen als kopers naar voren geschoven. “Kijk hoe hier alles wordt verbouwd”, zegt een breed lachende masseuse in Grandhotel Pupp, terwijl ze de ledematen van de kuurgast stevig kneedt.

“Duitsers, dat zijn de echte kopers. Er komt geld naar Karlovy Vary.”

De regering in Praag wil genationaliseerd eigendom teruggeven aan de oorspronkelijke eigenaars. President Havel heeft namens zijn land excuses aan de Sudeten-Duitsers aangeboden. De verdrijving was wreed, en misplaatst, aldus Havel.

Sudeten-Duitsers hopen, met de steun van Bonn, dat ook zij hun eigendom in Karlovy Vary terugkrijgen. Zij willen Karlovy Vary herstellen met D-marken, zij willen Karlsbad zijn oude glorie teruggeven.

De Tsjechen twijfelen echter nog. Ze staan voor een groot dilemma en moeten kiezen wat ze liever willen: een vervallen Karlovy Vary of een gerestaureerd Karlsbad.