Japan haalt klassieker uit arsenaal IMF

WASHINGTON, 29 APRIL. Japan heeft een klassieker uit het arsenaal van het Internationale Monetaire Fonds na tien jaar vergetelheid in de schijnwerper van de belangstelling geplaatst. De Speciale trekkingsrechten (SDR), het niet-bestaande geld dat het IMF kan uitgeven, is bezig aan een come back.

Heel voorzichtig is de Japanse minister van financien Ryutaro Hashimoto bezig de grote indusDrielanden te peilen over de wenselijkheid van een nieuwe toekenning van Speciale trekkingsrechten. De laatste keer dat dit gebeurde was in 1981. Uitgifte van nieuwe SDR's is volgens de Japanners gerechtvaardigd gezien het tekort aan geld in de wereld om te voldoen aan de financieringsbehoeften in de Derde wereld, Oost-Europa en het Midden-Oosten na de Golfcrisis.

En zo staat de SDR voor het eerst sinds jaren weer serieus op de agenda van het IMF. De reden voor Japan om een pleidooi te houden voor de SDR is ingegeven door koele berekening. Japan vreest dat het binnen afzienbare tijd alleen komt te staan als verstrekker van kapitaal in een wereld die dringend behoefte heeft aan investeringen. Japan is de enige overgebleven grote spaarder in een wereld met een chronisch kapitaaltekort. De druk op Japan zal de komende jaren toenemen nu de Verenigde Staten er niet in slagen hun tekorten te verminderen en het traditionele Duitse overschot is verdwenen als gevolg van de kosten van de Duitse eenwording.

De toekenning van nieuwe Speciale trekkingsrechten door het IMF kan uitkomst bieden. Het dient als alternatief voor een wereldwijd beroep op de Japanse besparingen.

De SDR is een door het IMF gecreeerde geldeenheid die niet in omloop is, maar waarmee centrale banken met elkaar kunnen afrekenen. Uitgifte van SDR's betekent internationale geldschepping door het IMF ten behoeve van de lidstaten van het Fonds. Het IMF besloot op zijn jaarvergadering van 1967 tot de invoering van de Speciale trekkingsrechten en de eerste uitgifte van SDR's had plaats in 1970. Sindsdien zijn in zes etappes in totaal 21,4 miljard SDR uitgegeven. Een SDR is op het ogenblik 1,33 dollar waard.

De ontwikkelingslanden dringen jaar-in-jaar-uit aan op een omvangrijke toekenning van nieuwe SDR's, omdat dit een bijdrage levert aan de vermindering van hun schuldenproblemen.

Maar de indusdrielanden hebben zich altijd tegen nieuwe SDR's verzet omdat naar hun mening voldoende liquiditeiten in de wereld beschikbaar zijn. Alleen Frankrijk is traditioneel voorstander van uitgifte van SDR's. Nederland huldigt het standpunt dat een geregelde, beperkte uitgifte wenselijk is om de SDR als monetair insdrument van het IMF levend te houden.

De reactie van de overige indusdrielanden op het Japanse plan voor SDR-toewijzing is vooralsnog koel. Karl Otto Pohl, de president van de Duitse Bundesbank, zei gisteravond na afloop van de bijeenkomst van de Groep van Zeven een krachtig tegenstander van het Japanse voorstel voor SDR-toewijzing te zijn. “Het betekent een aantasting van het karakter van de SDR”, zei Pohl. De SDR is volgens hem in het leven geroepen omdat eind jaren zestig de vrees bestond voor gebrek aan liquiditeit in de wereld. Daarvan is nu geen sprake. “De SDR is niet bedoeld om aan de liquiditeitsbehoeften van individuele landen te voldoen. Het zou heel gevaarlijk zijn om op die manier geld te scheppen”, aldus Pohl.

Een praktisch probleem is dat het IMF nog steeds bezig is de vergroting van zijn middelen, waartoe een jaar geleden werd besloten, door de parlementen van alle lidstaten goedgekeurd te krijgen. Het Amerikaanse Congres, dat bij de overdracht van middelen aan een internationale instelling toch al uiterst argwanend is, zou door een discussie over SDR's zijn goedkeuring kunnen uitstellen.

Een fundamenteel bezwaar tegen de schepping van SDR's is dat hiermee het probleem van het tekort aan besparingen in de wereld niet wordt aangepakt. De SDR schept geld op korte termijn, geen kapitaal voor investeringen op lange termijn. De uitdaging waarvoor de wereld staat is een vergroting van de besparingen, niet een verruiming van de liquiditeiten. Maar het Japanse plan heeft de charme dat het een bijna vergeten insdrument van het IMF nieuw leven heeft ingeblazen.