Belang van de toss bij penalties

In de damsport heet het dat 'wit begint en wint', bij het boksen is de eerste klap een daalder waard en als er in een voetbalwedstrijd een strafschoppenserie genomen moet worden om de beslissing te brengen, hebben spelers een voorkeur om de eerste penalty te mogen schieten.

Als je scoort heb je het psychologische voordeel dat de tegenstander steeds een achterstand moet goedmaken. In het meinummer van het tijdschrift PSychologie publiceren Peter Kindt en Ronald van Gelder een artikel onder de kop “De kunst van het penalty-schieten.” Ze bekeken de resultaten van strafschoppenseries (nodig wanneer na de normale speeltijd en de verlenging de stand nog gelijk is) van 24 Nederlandse bekerwedstrijden en van zeven duels om het wereldkampioenschap, en een het Olympisch kampioenschap. Wat de Nederlandse bekerduels betreft bleek dat niveauverschil bij het nemen van strafschoppen geen rol speelt en evenmin van een thuisvoordeel sprake is.

Van de totaal 288 penalties die in de onderzochte wedstrijden werden genomen kwam 64 procent van de missers voor rekening van de ploeg die begint en de oneven nummers neemt. Bovendien komt 73 procent van het aantal 'eerste missers' op naam van de beginnende ploeg. Voorts blijkt dat, ondanks het intutieve voordeel, slechts elf van de 32 ploegen die begonnen wonnen.

Volgens Ard Nieuwenbroek, verbonden aan het Katholiek Pedagogisch Centrum in Den Bosch en en bezig met een onderzoek naar 'prestatie-motivatie', is de verklaring daarvoor dat een achterstand juist heel prikkelend werkt. Hij stelde vast dat bij tafeltennis een speler die met 20-19 achterstaat vaak alsnog wint. De penalty-onderzoekers bekeken tevens of er sprake is van 'besmetting'. Wordt er na een misser vaak een tweede penalty niet gescoord? Bij de ploegen met de oneven nummers was dat 68 procent, bij de even nummers slechts 29 procent. Over ruim een maand, zondag 2 juni, wordt in het Feyenoordstadion de bekerfinale tussen eerste divisieclub Den Bosch en ere(:-)ist Feyenoord gespeeld. Mocht het op strafschoppen uitlopen is de toss wie er mag beginnen naar het oordeel van de onderzoekers van groot belang. Volgens hen is die factor uit te schakelen door twee series te laten nemen, waarin beide ploegen een keer mogen beginnen. Of is de 'winnaar' van de eerste serie dan weer in het nadeel? Waardoor alsnog moet worden besloten ze synchroon te laten nemen.

    • Peter de Jonge