Visie Justitie op asielzoekers is 'niet rijp'

DEN HAAG, 27 APRIL. Voorzitter mr. A Mulder, van de commissie Analyse asielprocedure en opvang asielzoekers, vindt het een “gotspe” dat zijn commissie is gepasseerd door de bewindslieden van Justitie en WVC. “De handelwijze van de bewindslieden heeft me bevreemd,” zegt hij met gevoel voor understatement. Mulder is oud-lid van de Raad van State en oud-secretaris generaal op het departement van justitie.

Afgelopen maandag kwam de commissie Mulder met zijn eindrapport over de problematiek rond de opvang van asielzoekers. De commissie presenteert een integrale aanpak van de problemen bij de verstopping van asielprocedures en de onduidelijke situatie waarin de groep van gedoogden zich bevindt. Maar nog geen week eerder presenteerden de ministers Hirsch Ballin (justitie) en d'Ancona (WVC) bij de wijziging van de Vreemdelingenwet nieuw beleid op exact hetzelfde terrein: de opvang van asielzoekers.

Het grote verschil tussen beide plannen is dat Justitie en WVC gescheiden opvang beogen van 'kansrijke' en 'kansloze' asielzoekers, terwijl de commissie Mulder de nadruk legt op geintegreerde opvang en kortere procedures. Bij de voorstellen van de commissie Mulder zouden verder honderd justitieambtenaren minder nodig zijn.

Eerder deze week noemde Mulder die voorgenomen wijziging van de Vreemdelingenwet “een vaag plan”.

Mulder: “Wij kenden de contouren van het voorstel en hadden helemaal niet het idee dat het rijp was. Justitie wil nu alle asielzoekers gedurende een maand opvangen in onderzoeks- en opvangcentra. Daarna worden de mensen waarvan wij zouden zeggen dat hun asielverzoek kennelijk ongegrond is, uitgerekend bij elkaar gestopt in kort-verblijfcentra. Daar zal een ongezonde sfeer ontstaan omdat iedereen in die centra uitzicht heeft op uitzetting. Er zullen spanningen onstaan met de kans op rel-achtige situaties. Daar zal veel bewaking tegenover gezet moeten worden en voor je het weet zijn er centra die verdacht veel lijken op huizen van bewaring.”

Hoe voorkomt uw commissie dat iets dergelijks onstaat?

“Wij zeggen: breng alle categorieen - duidelijke vluchtelingen, twijfelgevallen en mensen die wachten op uitzetting - bij elkaar onder in asielzoekerscentra. Zo ontstaat er geen algemene sfeer van ontevredenheid. De mensen worden of uitgezet, of stromen door naar gemeentelijke woningen.

Een van de peilers van de methodiek in uw advies is dat asielzoekers aankomen met geldige reisdocumenten. Zonder documenten worden aanvragen tot asiel niet in behandeling genomen. Het probleem was toch dat de meeste asielzoekers zonder papieren binnenkomen?

“Nee, het probleem is dat daarover weinig harde gegevens bestaan. Nederland gaat ervan uit dat negentig procent van de asielzoekers binnenkomt zonder documenten. Maar uit een steekproef van Vreemdelingenzaken onder de mensen die in de laatste drie maanden van het vorige jaar binnenkwamen bleek het om zestig tot vijfenzestig procent te gaan. Dat getal houden wij aan, ook omdat andere landen daar rekening mee houden. Wij zijn ervan overtuigd dat vrij veel mensen alsnog aan documenten kunnen komen uit het land van herkomst, wanneer je daar enige druk op uitoefent.

“Dan blijft er een groep documentlozen over waarvan een deel moet worden uitgezet. Een ander deel kan niet uitgezet worden omdat zij in het land van herkomst gevaar lopen. Wij willen dat ook de positie van deze groep gedoogden wordt gereguleerd door hun een tijdelijke verblijfsvergunning te verlenen.

“Aan de andere kan moet - hoe hard het ook klinkt - tegen asielzoekers die zonder documenten aankloppen bij de sociale dienst gezegd worden: u moet eerst zorgen dat u papieren krijgt. Als u bent weggelopen uit uw asielzoekerscentrum, keer dan terug want uw positie moet eerst gereguleerd zijn. Ook kerken en diaconaten die onderdak bieden aan illegale asielzoekers moeten die houding aannemen.

Uit het dankwoord van staatssecretaris Kosto bleek dat hij niet zat te springen om uw advies. Hij zou bekijken in hoeverre uw voorstellen bijdragen tot het beheersen van de migratiestromen.

“Kosto wil kennelijk opeens een beleid van afschrikking. Van ontmoediging. Maar dat is ons niet gevraagd en als dat wel de opdracht was geweest dan had ik het vertikt daaraan mee te werken. Je kunt migratiestromen vanuit Nederland eenvoudig niet beheersen omdat je geen invloed hebt op de grote groepen mensen die in de wereld om een of andere reden besluiten huis en haard te verlaten.”

Maar als Justitie niet op uw voorstellen zit te wachten, wie heeft dan vorig jaar de opdracht tot een advies gegeven?

“Door de problemen met de asielprocedures stokte de doorstroming in de huizen van de rijksopvangregeling asielzoekers. En dat heeft weer tot gevolg dat de kosten van de opvang ontzettend toenemen want al die asielzoekers worden opgevangen in peperdure asielzoekerscentra. Dat heeft de minister-president en WVC verontrust. Vervolgens is in opdracht van de ministerraad het besluit genomen om deze commissie in te stellen.

Dus aangezien Justitie en WVC kennelijk geen behoefte hebben aan uw voorstel, is het Lubbers zelf geweest die een integrale oplossing wilde van het asielprobleem.

“Dat lijkt me geen onzinnige conclusie

Maar wat heeft u precies gestoord bij de door Hirsch Ballin en d'Ancona gevolgde taktiek?

“Eind december, of begin januari, zei de Raad van State in zijn advies bij het voorstel om de Vreemdelingenwet te wijzigen om te wachten met het indienen van het wetsontwerp tot onze commissie met zijn rapport kwam. De regering antwoordde dat zij zo lang niet kon wachten. Tijdens het debat hierover in de Kamer was het CDA het daarmee eens, maar een ruime Kamermeerderheid wilde ons advies afwachten. De regering bleef op het standpunt dat zij niet zo lang kon wachten. Dat vind ik een gotspe want de bewindslieden werden zelf pas eens over de regeling van de opvang van asielzoekers op 17 april in de wetenschap dat wij vijf dagen later zouden komen. De minister (Hirsch Ballin, red.) zei mij in een persoonlijk gesprek dat zij hun maatregelen eigenlijk eerder hadden willen uitbrengen. Dan was het niet zo opgevallen.”

Maar het effect blijft hetzelfde: Justitie drukt zijn ontmoedigingsbeleid door en u zou worden genegeerd.

“Ja.”

    • Frank Vermeulen