Noodtoestand in sleutelsectoren USSR op komst

MOSKOU, 27 APRIL. Na 1 mei zal in een aantal economische sleutelsectoren van de Sovjet-Unie de “noodtoestand” worden afgekondigd.

President Michail Gorbatsjov heeft gisteren in de Opperste Sovjet van de unie aangekondigd dat hij een decreet in voorbereiding heeft waarin deze uitzonderingsmaatregelen nader zullen worden omschreven. Over het karakter ervan wilde hij gisteren nog niets zeggen.

Deze van te voren aangekondigde “noodtoestand” is een uitvloeisel van het akkoord dat Gorbatsjov dinsdag sloot met de Russische president Boris Jeltsin en de regeringsleiders van de acht andere Sovjet-republieken die in principe deel willen blijven uitmaken van de unie. De tien ondertekenaars werden het toen eens over de onvermijdelijkheid om in bepaalde branches van de economie, die van cruciale betekenis zijn voor het productieproces, dwangmaatregelen te nemen. Hoewel deze sectoren niet specifiek werden omschreven en ook Gorbatsjov ze gisteren niet nader heeft aangeduid, gaat het vermoedelijk om het transport, de energievoorziening, delen van de zware metaalsector en het bankwezen.

Of een formeel stakingsverbod onderdeel zal zijn van het presidentiele decreet is onduidelijk. Gorbatsjov en diens premier Valentin Pavlov hebben daar eerder deze week op aangedrongen. Maar bij de presentatie van zijn anti-crisisprogramma, eerder deze week, verklaarde premier Valentin Pavlov dat de maatregelen er voornamelijk op gericht moeten zijn “werkwilligen” de mogelijkheid te bieden om aan het werk te gaan en niet op een vorm van gedwongen arbeid neerkomen. In de overeenkomst tussen Gorbatsjov, Jeltsin en de acht anderen wordt bovendien helemaal geen gewag gemaakt van een formeel stakingsverbod.

Gorbatsjov legde er gisteren de nadruk op dat de noodtoestand alleen van kracht kan zijn als de Opperste Sovjet of de parlementen van de betrokken republieken ermee kunnen instemmen. Maar, zo voegde er aan toe, “de mensen eisen handhaving van de constitutionele orde, zelfs als dat gepaard gaat met zeer impopulaire middelen”.

Het akkoord van de 'tien' heeft gisteren een extra dimensie gekregen door de goedkeuring die het parlement van Rusland, het hart van de unie, eraan hechtte. Volgens een zeer grote meerderheid van de volksvertegenwoordiging was het een “verstandige stap” van president Jeltsin om het te ondertekenen. De radicale politicus Nikolaj Travkin, leider van de Democratische Partij van Rusland (na de CPSU de tweede officieel geregistreerde partij), noemde de overeenkomst van de tien “de belangrijkste gebeurtenis” van het jaar. Eergisteren moest dezelfde Jeltsin op een vergadering van zijn eigen achterban, de coalitie 'Democratisch Rusland', echter kritiek incasseren voor deze verzoening met zijn tegenstander Gorbatsjov. Binnen 'Democratisch Rusland' is een politieke strijd gaande over de vraag hoever de linkse beweging mag gaan in haar concessies richting het communistische bewind.