FELIX THE CAT

Felix. The Twisted Tale of the World's Most Famous Cat door John Canemaker 177 blz., geill., Pantheon Books 1991, f 62,40 ISBN 0 679 40127 X

Hij is veel minder spiritueel dan Fred Flintstone, hij is lang niet zo grappig als Duffy Duck, hij bezit bij lange na niet de intelligentie van Aardvark, en hij heeft in genen dele de esprit van Betty Boop. En toch heeft Felix the Cat de wereld twee belangrijke zaken nagelaten.

Ten eerste de fameuze 'Cat-Walk' (handen op de rug, hoofd diep naar voren, staart slepend over de grond), en ten tweede de beginselen van de merchandising van tekenfilm en stripfiguren. De plastic Kuifje-poppen, de Bart Simpson- T-shirts, de Suske-en Wiske-schoolagenda's, het zijn slechts slappe aftreksels van de wereldwijde Felix-rage die woedde in de jaren twintig van deze eeuw.

Tussen 1919 en 1930 was Felix the Cat de held van de stomme tekenfilm, het eerste cartoon-character dat op basis van een individuele persoonlijkheid eigen films kreeg, een icoon van de 'roaring twenties', en een symbool van de Amerikanisering van het Westelijk halfrond. Hij werd serieus beschouwd als een rechtstreekse concurrent van Charlie Chaplin en Buster Keaton, verscheen in stripvorm in meer dan zestig kranten all over the world, werd door de Prins van Wales gekozen als mascotte van het Britse polo-team, en was onderwerp van diverse populaire liedjes. De Academie Fran(c,)aise eerde hem vanwege zijn 'personalite extraordinaire' en George Bernhard Shaw meende dat als Michelangelo in deze eeuw had geleefd hij ongetwijfeld zijn krachten had gewijd aan het tekenen van de Felix the Cat-films.

Nu is er dan ook een definitieve biografie over hem, geschreven door de Felix the Cat-kenner bij uitstek, de Amerikaan John Canemaker, universitair animatie-deskundige en zelf tekenfilmmaker. Het is een prachtig, uitputtend en met veel liefde gemaakt boek over de kat die eigenlijk niet leuk was, maar wel belangrijk voor de ontwikkeling van de moderne beschaving.

Felix was het produkt van de samenwerking tussen de handige, ondernemende, maar ook harde en zelfingenomen zakenman Pat Sullivan, en de zeer getalenteerde maar bescheiden en enigszins sukkelige tekenaar Otto Messmer. Sullivan was als jonge avonturier uit Australie naar de VS gekomen, Messmer was de zoon van een Duitse immigrant. De een zag de enorme zakelijke mogelijkheden van tekenfilms en de ander zag de enorme artistieke mogelijkheden va het nieuwe medium, maar zou pas heel laat erkenning krijgen voor zijn aandeel in Felix. Ze ontmoetten elkaar in 1916, maar de samenwerking verliep niet zonder brokken. Het boek verhaalt van het geworstel om aan de bak te komen, de mislukkingen, de gevangenisstraf die Sullivan opliep nadat hij twee jonge meisjes had verleid, de plotse doorbraak, en de rampzalige onderschatting van het belang van de opkomst van de geluidsfilm.

De Felix the Cat-rage was op zijn hoogtepunt toen op 18 november 1928 in New York de korte tekenfilm-met-geluid Steamboat Willie van de zesentwintigjarige Walt Disney in premiere ging. Het was het debuut van Mickey Mouse, en Felix de zwijgende kat kon wel inpakken. Het was een catastrofe. Sullivan stierf enige jaren later op achtenveertigjarige leeftijd door een combinatie van hartzeer over de dood van zijn vrouw, overmatig alcoholgebruik, syphillis, accuut uitvallen van de hersenen en de algehele deconfiture van zijn creatie.

In zijn laatste dagen herkende hij Felix zelfs niet meer. Misschien maar goed ook, want de kat was geheel van het bioscoopscherm verdrongen en moest zich wanhopig vastklampen aan de strippagina's van steeds obscuurdere kranten. Jarenlang woedde er ook een ingewikkelde juridische strijd om het copyright van Felix en de exploitatie-rechten van zijn naam en uiterlijk. Uiteindelijk maakte de manisch-depressieve Burt Gillett nog wat technicolor filmpjes van Felix, maar die sloegen niet erg aan. Messmer werd 'te ouderwets bevonden'; hij vulde zijn tijd met de (niet succesvolle) krantestrip en animatiewerk voor onder meer Popeye.

In 1959 kwam de plotselinge, succesvolle come-back in de vorm van een televisie-serie. Messmer, die leefde tot 1983, was hier niet meer bij betrokken. Felix The Cat Productions, Inc. was big business en de filmpjes werden geheel gemaakt naar eigentijdse standaarden (in feite die van de trendsettende Flintstones-scheppers Hannah en Barbara) gemaakt. Wel leidde de hernieuwde populariteit tot allerlei Felix the Cat-retrospectieven in chique filmmusea en daarmede tot erkenning van Messmers animatietalent. Die bleef echter stilletjes onder alle aandacht: ''Like the cartoons, I am silent.''