Een aantal jaren geleden was er een ...

Een aantal jaren geleden was er een jeugdwereldkampioenschap in Mexico. De Australische deelnemer maakte de reis met trein en boot. Hij had vliegangst. Er is later weinig meer over hem vernomen. Vliegangst hebben, in Australie wonen en een internationale schaakcarriere nastreven, dat gaat niet samen.

De Vietnamese schakers staan er iets beter voor. Vorig jaar deden ze over de reis naar de Olympiade in Novi Sad twaalf dagen. Ze hadden de trein genomen. Ze hadden geen vliegangst, maar ook geen geld voor een vliegticket. De Vietnamezen deden het niet slecht, 44-ste werden ze van de 107 landen, en hun succes werd toegeschreven aan het feit dat ze een Russische coach hadden. Als het daaraan ligt is het de vraag of ze het volgend jaar even goed zullen doen. Voor minvermogenden wordt een Russische coach onbetaalbaar.

Vroeger stuurde de Sovjet-schaakbond in het kader van de socialistische broederhulp zijn trainers over de hele wereld uit. Het was een onderdeel van de buitenlandse politiek. Kortsjnoj vertelt in zijn autobiografie dat hij vlak na de Hongaarse opstand van 1956 een toernooi in Boedapest moest spelen. ''Onze tanks hebben in Boedapest diepe wonden geslagen'', werd hem meegedeeld. Die wonden moest hij helen met zijn fraaie spel.

De tijd van de socialistische broederhulp is voorbij. In Novi Sad was nog een ander team met een Russische coach, Japan. Dat is meer in overeenstemming met de nieuwe verhoudingen. De Japanners zullen niet met socialistische broedermunt betaald hebben.

Hoe moet het gaan met de fameuze Sovjet-schaakschool? Het enorme netwerk van trainers kan op den duur niet in stand gehouden worden.

Het zal voor de Sovjet-schaakbond steeds moeilijker worden om de trainers te betalen en in het Westen kunnen ze echt geld verdienen door zelf te spelen in de open toernooien.

Een loopbaan als trainer van talentvolle jeugdspelers wordt in de Sovjet-Unie steeds minder aantrekkelijk.

In het aprilnummer van het Duitse blad Schachecho zien we een voorproefje van de te verwachten brain drain. Er is een speciaal katern ingevoegd dat wordt geredigeerd en volgeschreven door Russische schakers. Een aanwinst voor de lezers en een welkome bron van inkomsten voor de Russen. Tegelijkertijd hebben verschillende schaakpublikaties in de Sovjet-Unie grote moeite het hoofd boven water te houden.

Er staat een merkwaardig verhaal van Joedasjin in het speciale katern. Het gaat over de kandidatenmatch met Ivantsjoek, die Joedasjin met 4,5-0,5 verloor. Joedasjin ergert zich aan de domme journalisten die het een geweldige prestatie van Ivantsjoek vonden. Volgens hem hadden ze allebei verschrikkelijk slecht gespeeld. Het was een match geweest van ''een kopie van Ivantsjoek tegen een zwakke schaduw van Joedasjin''. Het lag niet eens aan de uiterlijke omstandigheden, hoewel die een gevoelig mens zouden kunnen bedrukken. Er werd gespeeld in Riga in het ministerie voor architectuur. De dag voordat de match begon hadden Sovjet-troepen uit de speelzaal nog geschoten op het ministerie van binnenlandse zaken, aan de andere kant van het plein.

Toch wijt Joedasjin zijn slechte vorm aan iets anders, een persoonlijk noodlot. Het was voorbeschikt dat hij moest verliezen. ''Ik voelde het duidelijk. Als een hoge duistere golf die van Ivantsjoeks plaats over het bord op me toe kwam. Ik voelde hoe mijn hersenen stolden en het denken stokte. Ik was als een slaperige pop. Mechanisch bewoog mijn hand de stukken, terwijl mijn geest over vreemde dingen droomde.'' Ach ja, slechts zeer zelden is een partij verloren door een gezonde schaker. Het is wel heel andere taal dan voor de match, toen Joedasjin zei dat hij door zijn yoga-training moreel de sterkere zou zijn.

Schaaktechnisch heeft het Russische bijvoegsel veel te bieden. Trainer Michael Poeksjanski wijst erop dat alle eindspelboeken herschreven moeten worden. De diagramstelling komt voor in een boek van de grote eindspelkenner Joeri Averbach.

(Zie diagram 1) $schaak ++++++++ +K++++++ P+++++t+ +P+k++++ ++++++++ ++++L+++ pp++++++ ++++++++ x Remise, zegt de theorie. Zolang de zwarte loper zich op een handige manier over de diagonaal a7-g1 beweegt, kan wit niet binnendringen.

Poeksjanski laat zien dat wit wel degelijk kan winnen. Erg verrassend is dat misschien niet, met het grote materiele overwicht van wit, maar de eindspelexperts hadden het tot nu toe niet kunnen vinden.

Correspondentiegrootmeester Nesis geeft openhartig een fout toe. Hij bespreekt de volgende partij, die in februari werd gespeeld in het kampioenschap voor jonge Sovjet-meesters.

Wit Kroepa-zwart Komarov 1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. e4-e5 c7-c5 5. a2-a3 Lb4xc3+ 6. b2xc3 Pg8-e7 7. Dd1-g4 0-0 8. Lf1-d3 Pb8-c6 9. Dg4-h5 Pe7-f5 10. Pg1-f3 f7-f6 11. g2-g4 c5-c4 12. g4xf5 c4xd3 13. Th1-g1 Dit alles werd voor het eerst gespeeld in Chalifman-Nikolic, Moskou 1990.

Daar volgde 13...exf5 14. Lh6 Tf7 15. Kd2 Le6 16. Lxg7! en wit won snel in de aanval. 13...Pc6-e7 (Zie diagram 2) $schaak T+LD+TK+ PP++S+PP ++++PP++ +++Ppp+d +++p++++ p+pP+s++ ++p++p+p t+l+k+t+ x Zwarts laatste zet had Nesis aangegeven in een analyse die hij samen met Chalifman had gemaakt voor New in Chess, nr. 5 - 1990. Zie wat er gebeurt met de arme Komarov, die zijn aanbeveling opvolgt. 14. e5xf6 Tf8xf6 15. Tg1xg7+! Nesis en Chalifman hadden 15. Lh6 Pxf5 16. Lg5 aangegeven, maar dan kan zwart met 16...dxc2 goede tegenstand bieden.

15...Kg8xg7 16. Dh5-g5+ Pe7-g6 17. f5xg6 h7xg6 18. Lc1-f4 Lc8-d7 19. Lf4-e5 en wit stond gewonnen. Een wantrouwend mens zou kunnen denken dat Chalifman de weerlegging van 13...Pe7 indertijd wel had gezien, maar haar voor zich had gehouden in de hoop nog eens een nieuw slachtoffer te treffen. Deze openingsvariant met 8. Ld3 heeft al zeer veel slachtoffers gemaakt onder de zwartspelers, maar de lezers van deze krant zijn nu in ieder geval gewaarschuwd.