Defensieve doorbraken

EN DE OPENBARE discussie ging dus gewoon verder. Lubbers' oproep van afgelopen woensdag in de Tweede Kamer aan ambtelijk Den Haag om minder te lekken en aan bewindslieden om minder openhartige interviews af te geven, heeft tot nu toe nog weinig gehoor gevonden.

Minister De Vries zette via de krant het debat met zijn staatssecretaris Ter Veld over de WAO voort, minister Kok ontvouwde tijdens een spreekbeurt in Amsterdam zijn ideeen over een goedkopere WAO-regeling en van minister Andriessen lekte een notitie uit met onder andere het voorstel drastisch op de kinderbijslag te bezuinigen.

Den Haag is nog steeds volop in beweging. In al het geweld van de afgelopen dagen is de boodschap van de president van de Nederlandsche Bank in zijn jaarverslag geheel ondergesneeuwd. De man die vorig jaar herfst na enkele waarschuwende woorden in een vergadering van de Sociaal Economische Raad vanuit het kabinet het verwijt kreeg een beroepspessimist te zijn, maar reeds na enkele weken volledig gelijk kreeg, stelde in het verslag dat de financiele doelstellingen voor het jaar 1994 nooit gehaald zullen worden, als het kabinet zich niet eerst uit het drijfzand van 1991 weet te ontworstelen. Minister Kok reageerde laconiek. Er was geen enkele reden te veronderstellen dat de taakstelling van het kabinet met betrekking tot het terugdringen van het financieringstekort niet zou worden gehaald. De rekensom van Duisenberg dat dit jaar nog negen miljard gulden zal moeten worden omgebogen om op het voor 1991 'toegestane' tekort uit te komen, wimpelde hij weg met de mededeling dat er sprake was van enkele “incidentele tegenvallers”.

HET VERWEER van Kok past geheel in het patroon waar Duisenberg in zijn jaarverslag gewag van maakt. Namelijk dat een structurele aanpak van de sanering van de overheidsfinancien telkens achterwege is gelaten.

Als dit kabinet de volle ambtsperiode blijft uitdienen zullen “bijna twintig jaar verstreken zijn waarin ons land er niet in is geslaagd in zijn publieke financien afdoende de tering naar de nering te zetten.

Deze tijdsduur zelve en het feit dat Nederland op dit punt duidelijk afwijkt van de andere EG-landen nopen tot de conclusie dat wij hier te maken hebben met een fundamenteel probleem in onze samenleving'', aldus de Bankpresident.

Al die jaren heeft het beleid zich bewogen in de marge van tegenvallers dan wel meevallers. Of het nu de een-procent operatie, Bestek 81, of Tussenbalans heet, een ding hebben alle ombuigingsnota's van elkaar opvolgende kabinetten gemeen: ze eindigen stuk voor stuk in een armetierige, boekhoudkundige operatie waarbij echte ingrijpende keuzes zoveel mogelijk worden vermeden. De 'kaasschaaf-methode' als opperste vorm van rechtvaardigheid is nog steeds het middel bij uitstek, zoals ook weer blijkt uit de jongste brief met ombuigingsvoorstellen van minister Kok. Het credo bij het verminderen van subsidies waar de Tussenbalans een hoofdstuk aan wijdt, is niet: wat is nog wel nuttig en wat niet? - maar: hoe kan elk departement naar evenredigheid zijn bijdrage leveren.

Zolang dat patroon niet wordt doorbroken, zal Duisenberg die deze week liet weten nog wel tot het jaar 2000 als president van de Nederlandsche Bank door te willen gaan, naar alle waarschijnlijk de toonzetting van zijn jaarverslag tot dat jaar niet hoeven te wijzigen.

De plaat mag dan wel “grijsgedraaid” zijn zoals de vakcentrale CNV deze week stelde, maar dat zegt in dit geval meer over de toehoorders dan over de plaat.

ONDERTUSSEN WEKT de politiek na een hectische week de indruk dat het nu toch echt gaat gebeuren. Dat de huidige WAO-regeling niet aan drastische ingrepen ontkomt, staat inmiddels wel vast. En zelfs de koppeling tussen lonen en uitkeringen lijkt bespreekbaar. Gaat het kabinet dan eindelijk daadkracht tonen? De discussie die nu in het kabinet over de WAO woedt, wijst eerder op het tegendeel. Want was er niet al uitvoerig over de arbeidsongeschiktheidsregelingen gesproken tijdens de beraadslagingen over de Tussenbalans? Niet voor niets bestaat een van de bijlagen van dat stuk uit een adviesaanvrage aan de Sociaal Economische Raad, voor het geval werkgevers en werknemers het zelf niet eens zouden worden over een aanpak waardoor het aantal arbeidsongeschikten eindelijk eens gaat dalen inplaats van stijgen. De commotie die nu is ontstaan over nieuwe oplossingen om de WAO te beteugelen, doet de vraag rijzen, wat nu eigenlijk de status is van de adviesaanvrage aan de SER en de discussie die daarover destijds is gevoerd in het kabinet.

Er mag van de PvdA opeens wel over de 'heilige' koppeling worden gesproken nu er een werkgelegenheidsargument aan is toegevoegd. Alsof het begrip 'werk boven inkomen' pas net is uitgevonden. De doorbraak bij de PvdA is weliswaar verheugend, maar helaas is de koerswijziging ingegeven vanuit het defensief. Door akkoord te gaan met een koppeling op afstand, die gepaard gaat met belastingverhoging voor hogere inkomensgroepen, hoopt de PvdA samen met CDA-minister De Vries veel drastischer ingrepen in het minimumloon, zoals voorgesteld door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid te voorkomen.

DE WRR MAAKTE begin dit jaar in het rapport 'Een werkend perspectief' een duidelijke keuze. “Een verlaging van het minimumloon opent niet alleen de weg voor zwakke groepen op de arbeidsmarkt, maar creert tevens de mogelijkheid dat arbeidsintensieve activiteiten die onder het bestaande minimumloonregime niet rendabel zijn, wederom in het formele arbeidsproces worden opgenomen”, aldus de Raad. Het leidde tot het gedurfde en ingrijpende voorstel het minimumloon geleidelijk met 30 procent te verlagen. Maar zoals ook de sanering van de overheidsuitgaven heeft bewezen: begrippen als gedurfd en ingrijpend zijn niet bijster populair in de politiek.