DE TED TROOST VAN DE SUICIDE GEEFT RAAD

Je verdriet voorbij. Een gids voor jongeren over zelfmoord door Rene Diekstra 95 blz., Bruna 1991, f 19,90 ISBN 90 229 7920 2

Jongeren, opgelet! Depri? Zelfmoordplannen? Koop en lees het nieuwe werk van Rene Diekstra, Je verdriet voorbij, 'een gids voor JONGEREN over ZELFMOORD'!

In een poging het succes van Diekstra's vorige boek, Als leven pijn doet, te prolongeren, heeft de uitgever de sensationele aanpak niet geschuwd: het nieuwste produkt wordt aangeprezen met wervende flapteksten als 'DE PERFECTE OPLOSSING VOOR AL JE PROBLEMEN' en 'TEST: BEN JE ER KLAAR VOOR?'.

Het werkje was al omstreden voor het in de boekhandel lag: het christen-democratische Tweede-Kamerlid Laning liet kort voordat het zou verschijnen weten dat het eigenlijk verboden zou moeten worden, omdat het jongeren op verkeerde ideeen zou brengen. Diekstra bestrijdt dat. Hij zegt dat Je verdriet voorbij juist beoogt om jongeren te laten nadenken over andere oplossingen dan zelfmoord. Maar daarvoor is het wel nodig om openlijk over het onderwerp te spreken. Hij omschrijft zijn boekje als een 'gezond-verstandgids over zelfmoord'.

Bij die openheid hoort volgens Diekstra ook een discussie over de technische aspecten van suicide. Cruciale vragen worden dan ook aan de orde gesteld: ''Hoe lang duurt het voordat je dood bent? Welke manier is het vlugst? En het minst pijnlijk? Wat is de zekerste manier? En geeft het geen rommel? Moet je je druk maken over hoe je eruit zult zien als je dood bent?''

Feit is dat niet meer dan twee tot vijf procent van de zelfmoordpogingen uiteindelijk leidt tot de dood. Uit een Amerikaans onderzoek is gebleken dat vuurwapens het meest effectief zijn: schieten bleek in negen van de tien gevallen dodelijk. Ophanging leidde in driekwart en verdrinking in tweederde van de gevallen tot de dood. Medicijnen hadden slechts een op de tien keer het ogenschijnlijk bedoelde effect. Bij gebrek aan beschikbare vuurwapens is schieten in Nederland overigens een weinig gebruikte methode. Ophanging, het slikken van medicijnen, verdrinking en het springen van balkons dan wel voor treinen zijn de meest voorkomende manieren.

RISICO'S

Diekstra drukt zijn lezers op het hart goed na te denken over de technische aspecten: ''Let op de grote risico's. Denk ook aan de pijn.

Besef dat de aanblik na afloop soms niet fraai is en wat de indruk daarvan moet zijn op degene die je vindt''. Hij geeft een aantal voorbeelden van onbedoelde gevolgen. ''Ik heb eens van een geval gehoord waarbij iemand aan het einde van een perron ging staan en sprong op het moment dat de trein optrok. Zijn benen werden eraf gereden, maar hij leefde nog lang en ongelukkig.''

Diekstra waarschuwt tegen 'doe-het-zelf geknoei'. Voor wie zich werkelijk van kant wil maken, beveelt hij deskundige hulp aan. Maar hij raadt pessimistisch gestemde jongeren wel aan hun beweegredenen nog eens ernstig te overwegen: ''Je denkt helemaal verkeerd als je de dood kiest, terwijl het (enige) probleem is dat je ongelukkig bent met je manier van leven. Als je redelijk denkt, dan weet je dat je je manier van leven moet veranderen als je daar niet gelukkig mee bent, in plaats van dood te gaan - of met zelfmoord te spelen.'' Het ontbreken van een morele veroordeling is voor iemand als mevrouw Laning ongetwijfeld verontrustend, maar aansporing tot zelfmoord kan Diekstra moeilijk worden aangewreven.

De verpakking in de vorm van een 'gids' is opmerkelijk, maar Je verdriet voorbij is niet bepaald het eerste boek dat Diekstra over zelfmoord schrijft. Hij is de Ted Troost van de suicide. Sinds hij in zijn jeugd (gedeeltelijk doorgebracht op een seminarie) werd geconfronteerd met periodes van depressie heeft het onderwerp zijn warme belangstelling. Dat heeft inmiddels geleid tot een dozijn boeken en een flitsende academische carriere. Reeds op zijn drieendertigste werd hij benoemd tot hoogleraar in de klinische psychologie, te Leiden. Sindsdien is prof. dr. R. F. W. Diekstra (inmiddels 44) het belang van zijn favoriete onderwerp met verve blijven adverteren. Niet alleen in wetenschappelijke publikaties, rapporten en nota's, maar ook als columnist voor de GPD-bladen en voor de TROS-radio.

'WARE EPIDEMIE'

Drie suicides op een school in Assen vormden in 1984 voor sommige kranten aanleiding om te berichten dat zelfmoord onder jongeren was uitgegroeid tot een 'ware epidemie'. Veelvuldig werd geciteerd uit Dieksta's De opgroeiende dood, waarin werd beweerd dat het aantal zelfmoorden onder jongeren in de periode 1950-1980 was verdrievoudigd.

Hij schatte het op vierhonderd per jaar. Jongeren hadden volgens Diekstra een nogal somber toekomstperspectief. Hij bracht dat in verband met de economische situatie, hoewel relatieproblemen en moeilijkheden thuis en op school de belangrijkste aanleiding vormden voor wat destijds nog werd omschreven als 'zelfdoding'. Diekstra bepleitte als remedie 'emotionele educatie', les in 'levensvaardigheden', vergelijkbaar met zwemmen en verkeersles, om jongeren te laten zien dat perioden van depressie te overwinnen zijn.

In Je verdriet voorbij heeft Diekstra, die naar eigen zeggen graag zou schrijven als Tolstoj en Proust, zich speciaal gericht tot ''jongeren die voorbij hun verdriet alleen de nacht zien''. Voor de gelegenheid spreekt hij daarom hun taal. Dat leidt tot zinnen als: ''De ontelbare blinden van deze wereld hebben jullie ogen nodig om te zien, om te ontdekken waar ze met 'spaceship earth' op af koersen.'' Of: ''Zoiets volmaakts (serieus, afgerond, compleet) als zelfmoord kan alleen onder de beste denkcondities worden uitgedacht.''

In Je verdriet voorbij worden de zaken dus in woorden van een lettergreep uitgelegd. Diekstra meent ''dat het denken over zelfmoord een uitstekende manier kan zijn om te ontdekken hoe je wilt leven, hoe je verder kunt leven, hoe je voorbij je eigen verdriet kunt komen''.

Hij vraagt zijn lezers zich voor te stellen hoe het is afscheid te nemen van geliefde plaatsen, gebeurtenissen en mensen. ''Als het moeilijk en emotioneel was toen je probeerde afscheid te nemen van die mensen die je graag mag, dan is dat een antwoord op de vraag hoeveel tijd je nog met hen zou willen blijven omgaan.''

Door de kwestie zo voor te stellen biedt de auteur zijn lezers wellicht een zinnig hulpmiddel bij het overwegen wat ze in hun leven al of niet de moeite waard vinden. Maar voordat ze zich serieus over dergelijke afwegingen kunnen buigen, dienen potentiele zelfmoordenaars helder te zijn. Want ze moeten goed kunnen nadenken, en dus, beklemtoont Diekstra, moeten ze zorgen dat ze zich ontspannen, dat ze goed eten en slapen en vrij zijn van drank en drugs.

Dat zijn mooie adviezen voor een neerslachtige jongere, maar iemand die het kan opbrengen om op advies van Diekstra af te kicken, regelmatig acht uur te slapen en elke ochtend een sinaasappel uit te persen en tien diepe kniebuigingen te maken, is hoogstwaarschijnlijk nimmer een serieuze zelfmoord kandidaat geweest. De term 'gids over zelfmoord' is eigenlijk misleidend. Je verdriet voorbij handelt over het omgaan met gevoelens van neerslachtigheid en ontmoediging. Dat die soms de vorm krijgen van gedachten aan zelfmoord is in feite bijkomstig. Het boekje had even goed een andere titel kunnen hebben.

Als leven pijn doet bijvoorbeeld, ik noem maar wat. Of: Een gids voor gedeprimeerde jongeren. Maar dan zouden de verkoopcijfers ongetwijfeld lager zijn geweest. En de naam Diekstra was in kranten en tijdschriften en op radio en televisie vast minder vaak gevallen.

Luuc Kooijmans is historicus