Boekenfilm

Nu er vrijwel uitsluitend Amerikaanse films getoond worden en de meeste Amerikaanse films naar boeken gemaakt worden, i.p.v. naar originele scenario's, begin ik me af te vragen of ik nu voortaan moet gaan kiezen - ofwel boeken lezen, ofwel films zien.

Want allebei kan niet heb ik gemerkt. Afgezien van Eline Vere, is het een nadeel als men, vooral bij een thriller, het boek gelezen heeft voordat men de film ziet (bij ons soort mensen komt andersom zelden voor). De hele film ga je zitten vergelijken of de hoofd- en bijrollen zo zijn ingevuld als je geestesoog dat had gedaan en, vaak nog erger, wat er is weggelaten.

Ik heb het nu in het bijzonder even over de Amerikaanse bestseller The Silence of the Lambs, een redelijk enge film, waarin een jong meisje de hoofdrol speelt, zoals we weten vrijwel een voorwaarde voor enge films: je moet je als kijker identificeren met de bange hoofdpersoon zodat jezelf ook bang wordt. Enge films zijn veel minder eng als de hoofdpersoon, zeg maar 's wat, Arnold Schwarzenegger is. Die is heel groot, daardoor minder bang, en hij vertoont tevens een gebrek aan fantasie, welke laatste eigenschap ook onontbeerlijk is voor grote angsten. Bovendien heeft Arnold nog steeds dat potsierlijke Duitse kinderaccent, en dat wekt geenszins koude rillingen op. Eerder een geamuseerd medelijden. Ook politiefilms worden dus tegenwoordig van jonge hoofdpersonen voorzien, in dat land meest 'rookies' genaamd, zoals in Blue Steel ook Jamie Lee Curtis een geheel nieuwbakken agent neerzet (hoewel de maker ons altijd lange trainingsbeelden voorzet opdat we wel degelijk doorhebben dat het meisje als puntje bij paaltje komt haar mannetje staat).

The Silence of the Lambs begint al meteen met dergelijke trainingsbeelden, hoewel de maker, een Britse regisseur ditmaal, van twee wallen wil eten, want we krijgen niet meteen te zien dat ze a.

van de FBI-trainingsschool is en b. dat ze in dat enge bos met die enge muziek bezig is aan de wat afgelegen stormbaan. U kent dat genre beelden wel, vrij close ups, schuin van achteren, waar je het eerst de hand-bijl-lasso-dolk ziet waarmee ze zal worden omgelegd. Zoiets werkt natuurlijk niet in een boek. Het boek begint gewoon in het kantoortje van haar toekomstige chef, en de schrijver legt de lezer even uit dat ze nogal hijgt want ze komt net van de stormbaan van de FBI - waar ze in opleiding is. Einde begin-expose.

Handig voor de lezer is dat de namen hetzelfde gebleven zijn, hoewel bij de introductie van Officer Pembry, een andere officer de naam verkeerd uitspreekt. Ook valt op dat de zin ''They call him Buffalo Bill because he skins his humps'' vertaald wordt als ''Ze noemen hem Buffalo Bill omdat hij zijn eigen ballen afsnijdt'' - een nogal bizarre vertaling omdat het nergens op slaat (Buffalo Bill deed dat niet, de gezochte moordenaar ook niet) want het werkwoord to hump betekent ploeteren, zwoegen maar ook berijden, kezen, dus het is een woordgrap op Buffalo Bill die zijn eigen paarden vilde, his own humps.

En dat doet de moordenaar ook, vandaar. Wat ook bij dergelijke boeken-films veel voorkomt is het verleggen van het accent. Je krijgt bij wijze van spreken andere hoofdrollen. We zien dat bij The Silence of the Lambs waar de tweede hoofdrol - terecht - overgelaten is aan Dr. Hannibal Lecter, voortreffelijk gespeeld door Anthony Hopkins, de werkelijke held van het verhaal. Ook wordt ons meer getoond van de moordenaar dan het boek voorschrijft. Op wat kinderachtige wijze wordt hij nog enger gemaakt dan hij al is. Hij woont al in een soort spookhuis, waarvan we elke verveloze deur horen kraken in een lange scene die in het boek veel korter is. Boeken zijn altijd langer dan films, en kunnen ook meer uitleggen. Het is dus aardig om te zien wat ze allemaal hebben weggelaten, of wat ze hebben willen houden, maar wat ze gewoon ergens anders hebben gesitueerd, voor de snelheid.

In de nieuwe film Bonfire of the Vanities, welk boek ik jammer genoeg voor mijn filmgenot ook al las, wordt de oorspronkelijke hoofdpersoon, gespeeld door Tom Hanks, opzij gezet door Bruce Willis, die een kleine rol opblaast, zo zag ik op de trailer. Ik kan me dat best voorstellen, je kan Die Hard en Die Harder niet opschepen met een bijrolletje en bovendien is het in een boek niet erg om een wat vervelende yup als hoofdpersoon te hebben. In een film wel.

The Silence of the Lambs is kennelijk met het oog op verfilming geschreven. Op de voorlaatste bladzijde kijkt dr. Lecter naar de lucht en ziet Orion. Zou dat de filmmaatschappij zijn? ''Orion is above the horizon now'', schrijft hij, ''some of our stars are the same.''