Nieuwe Cao duur voor bonden en Hoogovens

ROTTERDAM, 26 APRIL. Twee weken actievoeren met werkonderbrekingen en een 24-uursstaking, een miljoenenschade voor het bedrijf, een aanslag op de stakingskas en mogelijk verstoorde verhoudingen op de werkvloer tussen stakers en werkwilligen.

De prijs voor een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst bij het staalconcern Hoogovens (16.000 werknemers) is vrij hoog geweest. Zeker in het licht van het bereikte akkoord, waarin met de beste wil van de wereld niet veel verschil valt te onderkennen met het laatste bod van de directie.

Opmerkelijk is dat in deze moderne communicatiewereld met telefoon en fax het overleg tussen de industriebonden van FNV en CNV en de directie pas na inschakeling van de media tot stand kwam. Een advertentie van Hoogovens in Dagblad Kennemerland bracht de partijen weer aan de onderhandelingstafel.

Daarin richtte de directie zich over de hoofden van de bondsbestuurders rechtstreeks tot de werknemers en de buitenwereld: “De acties tot nu toe waren niet echt schadelijk maar wel heel vervelend. Nu roept de FNV op tot een algemene staking. Een regelrechte oorlogsverklaring”, konden de abonnees afgelopen dinsdag lezen. Het mag allemaal en het plaatsen van een advertentie is niet verboden, maar had rechtstreekse communicatie tussen de directie en de bonden de 24-uursstaking wellicht kunnen voorkomen?

Aan de andere kant is het organiseren van een staking bij Hoogovens, vanwege het werken in een vijf-ploegendienst en de vele verschillende culturen binnen het bedrijf, voor de bonden geen sinecure. Ook de bonden bedienden zich van verscheidene media om hun standpunt te verkondigen en de meningsvorming binnen het bedrijf te beinvloeden. De hoge verwachtingen die mede daardoor werden gewekt beperkten aanvankelijk de manoeuvreerruimte van de bonden. De niet-overtuigende actiebereidheid afgelopen dinsdag - van de ongeveer zesduizend vakbondsleden lieten zich volgens de bonden 1300 werknemers en volgens Hoogovens 900 werknemers als staker registreren - vergemakkelijkten een soepeler opstelling.

De overeengekomen loonsverhoging van 3,25 procent (met ingang van deze maand) ligt onder het niveau in de tot dusver afgesloten CAO's in de industrie. De FNV-bond, met circa vijfduizend leden de sterkste vakbond bij het staalconcern, ziet er het bewijs in dat rekening is gehouden met de “specifieke omstandigheden” van het IJmuidense staalbedrijf, dat zich de komende jaren aan de hand van het masterplan probeert terug te vechten in een toppositie in de Europese staalbranche. Om deze reden is het ook moeilijk in het IJmuidense akkoord een aanwijzing te vinden voor oplossing van het CAO-conflict in de metaalindustrie.

De efficiency-maatregelen die daarmee samenhangen zullen tot een vermindering van de werkgelegenheid met 2500 arbeidsplaatsen leiden.

Tegen die achtergrond was de bonden er veel aan gelegen extra garanties te bedingen. Hoogovens had al toegezegd dat bij de reorganisatie geen gedwongen ontslagen zullen vallen, behoudens “economische calamiteiten”. Het bedrijf noemde de koppeling die de bonden legden tussen het reorganisatieplan en het CAO-overleg aanvankelijk “oneigenlijk”, maar kon er uiteindelijk niet omheen dat dit onderscheid door de werknemers niet werd beleefd.

Afgesproken is nu dat werknemers in ploegendiensten, die in het kader van op stapel staande reorganisaties intern worden herplaatst, een keer een functie in hetzelfde rooster krijgen aangeboden, zodat ze hun ploegentoeslag behouden. Wie dit aanbod weigert krijgt de genoten toeslag nog twee jaar, waarna deze in een periode van maximaal acht jaar wordt afgebouwd. Aan de afspraak is niet vreemd dat deze werknemers het sterkst in de bonden vertegenwoordigd zijn.

De bonden hebben hun zin niet gekregen over het vervroegd uittreden. Ze wilden de bestaande regeling (Vut bij 60 jaar, of bij 59 jaar met 40 dienstjaren) uitbreiden tot alle werknemers die 40 dienstjaren of 35 ploegendienstjaren hebben, maar daar wilde het staalconcern niet aan.

Hier staat tegenover dat Hoogovens langzaam maar gestaag naar een gemiddelde werkweek van 36 uur kruipt. Twee jaar geleden werd daar nog vergeefs voor gestaakt, nu komt voor het technisch personeel (3200 werknemers) de gemiddelde werkweek op 36 uur. Kantoorpersoneel (5200 werknemers) dat geen ATV-dagen opneemt krijgt een bonus van vijf extra vrije dagen. Wie dat doet is op jaarbasis nog vier dagen verwijderd van een gemiddelde werkweek van 36 uur.

In werkgeverskring wordt het middel van staking meer en meer als een achterhaalde methode beschouwd om gerezen conflicten te beslechten.

Ook bondsbestuurders zeggen keer op keer dat niemand voor zijn plezier staakt en dat het middel als uiterste wordt ingezet. De ervaringen de afgelopen weken leren dat alternatieve methoden voor het slechten van conflicten vooralsnog niet voorhanden zijn en dat ook in de jaren negentig stakingen zullen voorkomen.