Milieudefensie wijst op alternatieven voor CFK's

AMSTERDAM, 26 APRIL. Chloorfluorkoolwaterstoffen (cfk's), die de beschermende ozonlaag rond de aarde aantasten en bijdragen aan het broeikaseffect, mogen dan uit spuitbussen goeddeels verbannen zijn, ze kleven nog aan een reeks andere artikelen.

Deze schadelijk stoffen worden gebruikt bij de produktie van onder meer surfplanken, schoudervullingen en stadiontoeters. Dit blijkt uit onderzoek van het Nijmeegse bureau Praktisch Milieu-Advies, uitgevoerd in opdracht van de Vereniging Milieudefensie en met subsidie van het ministerie van VROM.

Op basis van die studie heeft Arja Hagendoorn van Milieudefensie een brochure samengesteld, die vandaag is verschenen. 'Een gat in de lucht', luidt de titel, die verwijst naar het 'gat' in die ozonlaag waarvoor in het bijzonder cfk's verantwoordelijk zijn. Nog onlangs maakte de Amerikaanse dienst voor milieubescherming EPA bekend dat de ozonlaag, die mens, dier en plant beschermt tegen gevaarlijke ultraviolette zonnestraling, twee keer zo snel slijt als tot dusver werd aangenomen.

Cfk's worden nog op ruime schaal toegepast als koelmiddel in koelkasten, als blaasmiddel van schuimplastic en isolatiemateriaal en als schoonmaakmiddel van elektronische apparatuur, waaronder computers en cd-spelers. In 1990 ging het alleen al in Nederland om 5.000 tot 7.000 ton. Cfk's gaan de lucht in bij fabricage van het produkt of komen vrij als we het produkt afdanken.

“Deze stoffen”, aldus Milieudefensie, “hebben technisch gezien het grote voordeel dat ze stabiel zijn en niet reageren met andere gassen.

Helaas zijn dat ook juist de eigenschappen die ervoor zorgen dat ze in de atmosfeer zo lang blijven bestaan (50 tot 150 jaar) en dat ze zoveel schade aanrichten. Een cfk-deeltje kan 100.000 ozondeeltjes vernietigen voor het zelf kapot gaat.''

Internationaal bestaan er afspraken om produktie en gebruik van de voornaamste 'ozonvreters' te beperken dan wel te beeindigen. De zogenoemde harde cfk's, die het schadelijkst zijn, en halonen (in brandblussers) zouden in het jaar 2000 uitgebannen moeten zijn. De milieubeweging wil dat er veel sneller, liefst nog vandaag, een eind komt aan het gebruik van alle stoffen die aan de ozonlaag knagen. Ze vindt dat er voor de meeste toepassingen voldoende milieuvriendelijke alternatieven zijn.

Deze alternatieven worden ook steeds genoemd in de brochure, die verdeeld is in rubrieken als bouw- en doe-het-zelfmateriaal, apparaten in huis, kleding, lichaamsverzorging, vervoer en vakantie. Een bekend isolatiemiddel is polyurethaan of kortweg pur, dat wordt 'geschuimd'

tot platen of ter plekke als schuim onder de vloer of in de spouwmuur wordt gespoten. Hierbij zorgen cfk's voor de schuimvorming, terwijl ze bovendien bijdragen aan de isolerende werking. Maar het kan ook zonder cfk's, bijvoorbeeld door steen- of glaswol toe te passen.

In koelkasten en diepvriezers zijn heel wat 'harde' cfk's verwerkt, gemiddeld 625 gram per apparaat. Ongeveer een kwart daarvan zit in de koelvloeistof, de rest in het isolatiemateriaal van de wanden. Volgens Milieudefensie is propaan op dit moment het enige bruikbare alternatief voor koelvloeistof in de gangbare koelkast.

Topverbruiker van cfk's is de elektronische industrie, die over de hele wereld gerekend per jaar zo'n 200.000 ton gebruikt als reinigingsmiddel bij de produktie van allerlei elektronische apparatuur. In bankstellen en stoelen (vooral rugleuningen) is veel schuimplastic (polyether) verwerkt. Daar kunnen ook weer cfk's aan te pas gekomen zijn. De gassen komen al bij de produktie vrij en zitten dus niet in de meubels die men koopt.

Ook schoudervullingen van hetzelfde materiaal zijn 'verdacht', vooral als het gaat om lichte vullingen in jurken en blouses. Milieudefensie: “Hoopgevend is dat het modebeeld verandert en schoudervullingen in dameskleding uit raken.”

Bij de fabricage van auto's komen cfk's nadrukkelijk in beeld. Zowel het harde schuim van stuurwielen en hoofdsteunen als het zachte in de kussens van de zitplaatsen kan ermee geblazen zijn. Sjieke auto's hebben ook airconditioning die met dezelfde schadelijke gassen werkt.

In de afdeling 'Vakantie, sport en vrije tijd' valt onder meer de surfplank, die dank zij een vulling van kunststofschuim blijft drijven. Is dat polyurethaan of pur, dan kwamen er weer cfk's aan te pas. Hetzelfde geldt voor de zolen van sportschoenen.

“Bij sportwedstrijden”, schrijft Milieudefensie, “is blijkbaar veel herrie nodig, er zijn zelfs speciale 'stadiontoeters' voor op de markt. Dat zijn een soort spuitbussen waar geluid uitkomt. Kwalijk is dat ook hierin cfk's worden gebruikt. Er zijn inmiddels toeters zonder deze ozonvreters.”