'Die Iraakse agenten bevallen ons helemaal niet'

ZAKHO, 25 APRIL. De Koerdische winkelier Mohammed kijkt spiedend om zich heen of er geen Iraakse politieagent in aantocht is en zegt dan op gedempte toon: “De mensen in Zakho zijn bijzonder bezorgd over de Iraakse politie hier. Gelukkig zijn de Amerikanen er nu, maar die Iraakse agenten bevallen ons helemaal niet”.

In het nog grotendeels verlaten Zakho, dat voor de grote uittocht van de Koerden uit Irak zo'n 50.000 inwoners telde, wemelt het van de politieagenten, de meesten van hen niet slechts uitgerust met een pistool maar zelfs met een machinepistool. Zelfverzekerd lopen zij overal op straat, waar van tijd tot tijd Amerikaanse, Britse of Franse militaire voertuigen passeren. Wantrouwend kijken beide partijen naar elkaar, maar tot ernstige incidenten is het tot dusver niet gekomen bij deze bizarre vorm van coexistentie.

De agenten spreken mensen die met westerlingen praten bestraffend toe en noteren soms hun namen. Een man in een keurig pak groet me beleefd in het Engels maar haast zich weg met de woorden “sorry, ik kan niet met u praten wegens de politieagenten”. Zelfs Amerikaanse militairen voelen zich onbehaaglijk door de aanwezigheid van de Iraakse agenten.

“Ze komen gewoon naar je toe en maken allerlei opmerkingen die je niet begrijpt, dat maakt me zenuwachtig”, zegt marinier Scott Whitney. De enige bewoners van Zakho die tamelijk vrijuit durven te spreken zijn de Assyrische christenen, die minder te duchten lijken te hebben van het bewind in Bagdad dan de Koerden.

Geen ultimatum

De geallieerden zitten duidelijk in hun maag met de Iraakse politie.

Bij herhaling hebben zij de Irakezen de afgelopen dagen laten weten dat alle bewapende manschappen zich uit het gebied van Zakho dienen te verwijderen. Het leger lijkt in grote lijnen aan die wens gehoor te hebben gegeven, maar de politie zit er nog steeds - zeer tot ongenoegen van de bewoners. Een Britse militaire woordvoerder verklaarde gisteren dat de Irakezen inmiddels een ultimatum hebben ontvangen om hun agenten uit Zakho weg te halen. Maar dit werd tegengesproken door een Amerikaan. “Zij hebben geen bepaalde tijd gekregen waarvoor ze weg moeten zijn”, aldus kolonel Bob Flocke.

De sfeer is ook grimmiger geworden doordat er de laatste dagen een paar keer door onbekenden vanaf de grond op Amerikaanse helikopters is geschoten. Anders dan in de beginfase zitten in de helikopters daarom nu militairen met mortiergeweren in de aanslag. Zij hebben instructies gekregen terug te schieten als zij weer onder vuur worden genomen.

De Amerikanen en hun bondgenoten zullen spoedig moeten optreden, willen zij niet een mislukking riskeren van hun ambitieuze hulpoperatie voor de Iraakse Koerdische vluchtelingen. Zolang de agenten van president Saddam Hussein zich vrijelijk kunnen ophouden in de door de geallieerden gecreeerde 'veilige zones', zal de animo bij de Koerden om op Iraaks grondgebied terug te keren gering zijn.

Volle camping

Met het tentenkamp voor de Koerden, vlak ten noordoosten van Zakho, wil het ook al niet erg vlotten. Werd enkele dagen geleden nog de indruk gewekt alsof er in hoog tempo een enorm opvangcentrum voor de vluchtelingen zou verrijzen, nu blijkt het in de praktijk allemaal op een veel bescheidener schaal te verlopen. Na vijf dagen staan er zo'n 650 tenten in een tarweveld. Meer dan een volle camping is het niet.

In elke tent kunnen maximaal zes personen slapen. Dat betekent dat er nu een onderkomen is voor een kleine vierduizend Koerdische vluchtelingen. Als de geallieerden in dit tempo doorgaan, zullen er pas over duizend dagen voor alle 800.000 vluchtelingen in het Turks-Iraakse grensgebied voldoende tenten zijn.

Het tentenkamp, dat aan alle kanten is omringd door mariniers, maakt een vredige indruk. Hoewel het pas vier uur in de middag is, maken de meeste Amerikaanse mariniers, die vooralsnog zelf de enige gasten zijn in het kamp, het zich gemakkelijk. Sommigen zitten voor de tenten brieven naar huis te schrijven. Van koortsachtige activiteit is geen sprake. Af en toe bezorgt een helikopter of een militaire auto iets, maar verder is het rustig.

De afgelopen twee dagen zijn enkele Koerdische leiders in het kamp op bezoek geweest om zich er persoonlijk van te vergewissen dat het er veilig is en comfortabel. De bedoeling is dat zij bij terugkomst in de kampen in Turkije hun achterban ervan zullen overtuigen dat het beter is naar de 'veilige zones' in Irak terug te keren. De Amerikanen die dit eerste kamp tot een model voor de andere hopen te maken, zullen er vermoedelijk alles aan doen om volgende week inderdaad volgens plan de eerste vluchtelingen te verwelkomen in Irak. Als zij daarin slagen, zal dat andere Koerden wellicht stimuleren ook terug te keren.

Vragen

Om de hele groep Iraakse Koerden in het grensgebied te helpen, moet er echter nog onvoorstelbaar veel gebeuren. Zo is nog altijd niet duidelijk op welke plaatsen andere kampen moeten worden gebouwd na voltooiing van het eerste, dat uiteindelijk aan ruim 20.000 vluchtelingen plaats moet bieden. Een andere vraag, namelijk hoe de vluchtelingen uit hun huidige, uiterst ontoegankelijke verblijfplaatsen in Turkije moeten worden overgebracht naar Irak, blijft eveneens onbeantwoord. De gouverneur van zuidoostelijk Turkije, Hayri Kozakcioglu, wilde dinsdag alleen zeggen dat hier te zijner tijd wel een oplossing voor zal worden gevonden. Gevraagd of zijn medewerkers al voorbereidingen treffen voor het transport van de vluchtelingen, gaf hij een ontwijkend antwoord, dat slechts kon worden uitgelegd als een ontkenning.

Behalve met zuiver praktische problemen zien de geallieerden zich daarnaast geconfronteerd met de lastige prikstoten van de Iraakse president Saddam Hussein. Zijn bedoeling is waarschijnlijk niet om het tot een gewapend treffen te laten komen tussen zijn politie-eenheden en de geallieerde troepen. Dat risico is te groot voor de man die nog maar twee maanden geleden door de geallieerden vernietigend op het slagveld werd verslagen. Maar alleen al door hun aanwezigheid en de psychologische werking daarvan hebben de agenten de hulpoperatie voor de Koerden bemoeilijkt.

Amerikaanse hulpfunctionarissen sluiten niet uit dat Saddam een economische blokkade zal instellen tegen het gebied rondom Zakho, waardoor de geallieerden niet alleen de vluchtelingen, maar ook de achtergebleven bewoners van Zakho zouden moeten bevoorraden. Naar verluidt waren Iraakse militairen - die ook nog steeds niet geheel uit Zakho en omgeving zijn verdwenen - dinsdag bezig de elektriciteitsdraden in een naburig dorp te vernielen. Ook is denkbaar dat Saddam ondanks geallieerde ultimata van tijd tot tijd wat militairen of agenten, al dan niet gewapend, de streek rondom Zakho zal binnensturen om de Koerden bang te maken en de geallieerden eraan te herinneren dat Bagdad het gebied niet heeft opgegeven. Saddam Hussein heeft zich in het verleden zeer vindingrijk getoond in manieren om zijn tegenstanders het leven zuur te maken.