Ongeloof in de komst van de Tweede Wereldoorlog

Wherever You Are, Ned.2, 20.27-22.16u.

Drie jaar geleden voegde Renee Soutendijk een prestigerol toe aan haar internationale filmografie. De Pools-Duitse, overwegend Engels gesproken coproduktie Wherever You Are van regisseur Krzysztof Zanussi haalde echter de Nederlandse bioscoop niet, om redenen die zich bij de Nederlandse televisiepremiere raden laten. In landen waar de film, mede gefinancierd door verschillende tv-maatschappijen, zoals het Nederlandse Belbo, wel uitgebracht werd, bleef de 'tour de force' van Soutendijk niet onopgemerkt. Maar wie zich haar waanzinscene, naakt in de cel van een gekkenhuis, herinnert uit Van de koele meren des doods, wordt daar nauwelijks meer door verrast. Dan vallen eerder het kunstmatige karakter van de regie van Zanussi en de, weliswaar keurig in het scenario verantwoorde, paneuropese engelstaligheid van de Poolse acteurs op.

Het naar verluidt op ware gebeurtenissen gebaseerde verhaal begint in 1938, wanneer een nieuwe Uruguayaanse consul (Julian Sands) en zijn vrouw (Soutendijk) in Polen arriveren. De diplomaat is van Duitse afkomst en in Engeland opgevoed, maar zowel hij als zijn vrouw beschouwen zich als 'kosmopoliet', wat door elke Pool die hun pad kruist gehonoreerd wordt door Engels of Frans tegen hen te spreken. De consul laadt op z'n minst de verdenking op zich hand- en spandiensten te verrichten voor de spionageactiviteiten van het Duitse nazi-bewind, dat een inval voorbereidt en de Duitse minderheid heimelijk vast bewapent. Hij leeft, naar hij beweert, 'in de realiteit', terwijl zijn vrouw, een balletliefhebster, zich meer voor spirituele zaken interesseert, zoals een non met stigmata en theologische kwesties.

Vooral na haar wonderlijke terugkeer uit de schijndood ten gevolge van de val van een paard, leeft Soutendijk in een andere wereld, die uiteindelijk tot ernstige schizofrenie zal leiden. Weer geneest ze miraculeus, maar eindigt na de vaststelling dat haar man een botte materialist gebleven is, definitief in een inrichting. Intussen breekt de oorlog uit en weet Sands nog net Montevideo te bereiken. In 1945 verneemt hij in Polen dat alle patienten door de Duitsers in koelen bloede vermoord zijn.

Wherever You Are sluit in zijn deprimerende thematiek en stijlvolle vormgeving aan bij de andere oorlogsfilms van Zanussi, zoals het in 1984 met een Gouden Leeuw onderscheiden Year of the Quiet Sun.

Moeilijker te accepteren valt Zanussi's moralistische katholicisme, dat ongeloof gelijk lijkt te stellen met blindheid voor de dreigende wereldbrand, zo niet collaboratie en gewelddadige botheid. De film zwelgt in zware en niet altijd even begrijpelijke incidenten, waarbij hoofd- en bijzaken op onnavolgbare wijze door elkaar lopen. Het lijkt nauwelijks het soort tv-drama te zijn waarmee de Nederland 2-omroepen de kijkcijfers verder omhoog willen gaan stoten.