Hilversumse radiobazen denken niet strategisch

Het moeten voor radiomakers frustrerende tijden zijn. Terwijl de Hilversumse kolonels eindeloos praten over de nieuwe zenderindeling op de televisie (wat doet het Commissariaat voor de Media, gaan KRO, NCRV en AVRO echt in beroep bij de Raad van State, wat zal de Tweede Kamer doen, legt het CDA zich bij de nederlaag van KRO en NCRV neer? ) heerst er omtrent de radio diepe stilte. Het schijnt dat de luitenants zich wel degelijk druk maken maar de generale staf heeft op het ogenblik andere dingen aan het hoofd. Max de Jong moet het eerste woord over de radio nog zeggen.

Dat is inderdaad frustrerend want alle nadelen van ons televisiebestel vindt men bij de radio in het kwadraat terug. Er heerst een totale onherkenbaarheid en het is dan ook niet te verwonderen dat Hilversum voortdurend luisteraars verliest.

Het aantal Nederlanders dat weet welke omroep op welke radiozender en op welk tijdstip uitzendt, is buiten Hilversum op de vingers van een hand te tellen: daarvoor dient eerst een computerprogramma te worden ontwikkeld. Nu is dat geen ramp, want het interesseert de luisteraars - op enkele EO- en VPRO-adepten na - in het geheel niet welke omroep er uitzendt omdat alle programma's toch op elkaar lijken.

Erger is dat zij evenmin weten welk soort programma zij kunnen verwachten. Weliswaar hebben de omroepen eens besloten dat er bijvorbeeld een actualiteitenzender en een popzender zouden komen maar dat is in belangrijke mate theorie gebleven. Keer op keer wordt het schema doorbroken omdat de omroepen nu eenmaal hun programma's kwijt moeten. Voor de doorsnee-luisteraar is Hilversum een groot ratjetoe.

Het is moeilijk te zeggen voor wie dit fnuikender is: voor de luisteraars of de programmamakers. Kijkers hebben nog wel eens de neiging in een gids te kijken. Ze zien dan welke programma's ze kunnen verwachten en ontdekken misschien zelfs welke omroep er uitzendt. De gemiddelde luisteraar zet gewoon de radio aan en schakelt onmiddelijk over naar een andere zender als het programma hem niet bevalt.

Wim Noordhoek deed in deze krant een nieuwe, welhaast wanhopige poging tot ordening in de chaos te komen. Hij pleit voor een radiobestel, analoog aan dat van de televisie. Tros en Veronica zouden dan populaire muziek en snelle actualiteiten kunnen uitzenden, KRO, NCRV en AVRO gezelligheid en huis-, tuin- en keukenprogramma's en dan zou er ruimte komen voor Noordhoeks grote ideaal: een zender van NOS, VARA en VPRO met een programma als de BBC World Service.

Het is een logisch en weldoordacht plan. Logisch omdat die indeling aansluit bij die van de televisie, weldoordacht omdat het drie zenders schept die duidelijk verschillen in programmering. Het is zelfs herkenbaar in de zin dat men weet welke soorten omroepen uitzenden. En het schept inderdaad ruimte voor een zender die behalve aan nieuws grote aandacht kan besteden aan echt achtergrondnieuws, aan kunst en cultuur, aan geschiedenis en wetenschap etc. Een zender die we missen in Nederland.

Maar wat logisch is, is daarmee in Hilversum nog niet haalbaar; integendeel zou men haast zeggen. Het is allereerst nog onzeker of de zenderindeling voor de televisie ook doorgaat - en daarop berust het plan van Noordhoek. KRO, NCRV en AVRO hebben inmiddels bekend gemaakt dat ze onder leiding van mr. G. Wagner zullen vergaderen over hun gezamenlijke programmering. Dat wekt op zijn minst de indruk dat ze zich uiteindelijk - met bijvoorbeeld een paar uurtjes toe in de middaguren - bij de beslissing zullen neerleggen maar men weet het niet zeker. Grote strategen zijn het daar nooit geweest, anders hadden ze zich niet door Marcel van Dam in de luren laten leggen.

Maar zelfs als die nieuwe zenderindeling er komt, is het nog niet zeker of de omroepen bereid zijn mee te werken aan een zenderkleuring zoals Noordhoek voor ogen staat. Met Tros en Veronica zijn er geen problemen. Die willen niets anders dan muziek en snelle actualiteiten uitzenden. Maar geldt dat ook voor KRO, NCRV en AVRO? Of zullen die net als nu ook populaire muziek en ook achtergrondprogramma's willen uitzenden?

En wat denkt de VARA van het plan? Heeft Noordhoek al eens overleg gepleegd met Van Dam? Zijn plan is in ieder geval in strijd met diens conceptie voor de televisie: amusement in de uren die tellen, de boodschap in de stille uurtjes. Daar staat tegenover dat de belangstelling van Van Dam voor de radio minimaal is. De consequenties voor het VARA-personeel zijn overigens aanzienlijk.

Er ligt nog een boom op de weg; informatie heeft in Hilversum geen prioriteit. Ik kan het voor de televisie beter beoordelen maar ik heb de indruk dat het ook voor de radio geldt. Talrijke aardige informatieve programma's zijn inmiddels naar Radio 4 en 5 verbannen, zenders die nauwelijks luisteraars hebben.

Hilversum tracht ons bovendien voortdurend zand in de ogen te strooien. Max de Jong zei afgelopen zaterdag (volgens Het Parool) dat de drie zenders streven naar 35 tot veertig percent informatie in de avonduren. Maar dan moet men wel alles meetellen, van Ontdek je plekje tot en met Auto-magazines.

De waarheid is dat de Nederlandse televisie gemiddeld vijftien percent minder informatie uitzendt dan de drie Duitse zenders en de BBC en bovendien minder informatie uitzendt in de uren die werkelijk tellen: die tussen acht uur en tien uur 's avonds. Bovendien neemt Nederland 3 daarvan 43 percent voor zijn rekening en het is juist de NOS die veren moet laten en al heeft aangekondigd enkele informatieve programma's te gaan schrappen.

Ik wens Noordhoek succes maar ik zie een programma als BBC World Service nog niet geboren worden.