Turken vrezen dat Koerdistan voortvloeit uit huidig 'Bushistan'

ISTANBUL, 23 APRIL. De Turkse oud-president en generaal b.d. Kenan Evren heeft zich gevoegd bij diegenen die waarschuwen dat zich uit 'Bushistan' - zo noemt het dagblad Hurriyet het gebied waar nu door de Amerikanen kampen worden gesticht voor de Koerden - een Koerdistan kan ontwikkelen, een Koerdische staat die aan Turkije grenst.

Al eerder had de oud-president zijn opvolger Turgut Ozal gekapitteld, nadat deze op hoogst conventionele manier, namelijk met bemiddeling van journalisten, de Koerdenleider Talabani naar Ankara had laten komen. Evren leek ook niet ingenomen met de manier waarop het tijdens zijn regime in 1983 afgekondigde verbod op het gebruik van minderheidstalen onlangs is ingetrokken. “Straks komen ook de Armeniers, de Georgiers, de Tsjerkassiers ...” Een wat verwarrende trits: de laatste twee zijn kleine minderheden, verspreid over Turkije, waarvan men zelden iets hoort, maar de Armeniers hebben al bij het verdrag van Lausanne in 1923 rechten op het gebruik van hun eigen taal gekregen.

Vrees voor aantasting van de ondeelbaarheid van de republiek vindt men niet alleen bij hoge militairen, maar ook bij veel intellectuelen van links die de erfenis van Ataturk willen bewaren. Als een geloofspunt koesteren zij de gedachte dat ook de Verenigde Staten vanouds een Koerdische staatsvorming nastreven. Dat was al in 1920 gebleken bij het Verdrag van Sevres, waarbij de Koerden uitzicht kregen op een eigen staat. In het drie jaar later gesloten Verdrag van Lausanne was daarvan geen sprake meer.

Bulent Ecevit, de leider van de Partij van Democratisch Links, waarschuwde vorige week dat Washington deze 'droom van Sevres' nog niet is vergeten en dat het met de Koerden nog steeds imperialisme bedrijft. Ugur Mumcu, de altijd speurende kroniekschrijver in de Cumhuriyet - een krant die, hoewel links georienteerd, bij de meeste Koerden een zeer slechte naam heeft - liet soortgelijke geluiden horen. De Amerikanen zouden de Koerden tegen de Turken opzetten, nadat dezen tientallen jaren lang “in vrede hadden samengeleefd” in een staat waarin Koerden de hoogste posten konden bereiken.

Op de vraag hoe het dan komt dat Bush de opstand van de Iraakse Koerden dan niet steunde en tijdens hun massale vlucht ging vissen en golfen, komt het antwoord dat ook dit deel uitmaakte van het grote komplot. De Koerden wonnen op die manier eindelijk mondiale meewarigheid.

Inmiddels heeft Evren in een andere krant laten weten, niet afkerig te zijn van een tweede ambtstermijn. De eerste liep in 1989 af en kon toen volgens de grondwet niet worden verlengd. Na een onderbreking echter kan dat wel. Ozal moet nog tot 1996 aanblijven maar speelt met de gedachte, al eerder, na een grondwetswijziging, presidentsverkiezingen te laten houden volgens het Franse systeem waarbij het volk rechtstreeks kiest. De enige die hem dan kan verslaan, lijkt Evren, die nog maar 73 is: negen jaar jonger dan Karamanlis toen die in Griekenland voor een tweede maal aantrad.

    • Frans van Hasselt