Sovjet-premier vraagt zware maatregelen tegen stakingen

MOSKOU, 23 APRIL. Sovjet-premier Valentin Pavlov heeft het parlement van de Sovjet-Unie voorgesteld “zware maatregelen” te nemen tegen stakingen die de economie van het land naar de rand van de afgrond brengen. De helft van de kolenindustrie in Siberie en de Oekraine is door stakingen verlamd en de werknemers in het altijd zo rustige Wit-Rusland maken zich vandaag op voor een algemene politieke staking.

Als er niet wordt ingegrepen zal het nationaal inkomen eind van het jaar met bijna 25 procent zijn gedaald, aldus de minister-president gisteren in een lange rede tot de Opperste Sovjet van de unie. Het centrale parlement is deze week bijeen om een definitief oordeel te vellen over het 'anti-crisisprogramma' dat de regering twee weken geleden heeft gepresenteerd.

Pavlov schetste gisteren voor de zoveelste maal een dramatisch beeld van de stand van zaken. In het eerste kwartaal van dit jaar is het nationaal inkomen al met gemiddeld tien procent gedaald, aldus de premier. De agrarische produktie stortte zelfs nog drastischer in: ongeveer 13 procent. Zicht op herstel is er niet, nu dit voorjaar blijkt dat de kolchozen en sovchozen nauwelijks aanstalten maken hun werk op het land te hervatten.

Het begrotingstekort zou, als het proces zou doorgaan, wel eens bijna tien keer zo hoog kunnen uitvallen als bij de opstelling van de begroting begin dit jaar was geraamd: ongeveer 200 miljard roebel in plaats van 25 miljard. Het deficit dat Pavlov gisteren noemde, was bovendien al weer bijna twee keer zo hoog als het tekort van 123 miljard dat minister Vladimir Orlov van financien amper twee weken geleden onthulde.

.

Pag. 17:

Pavlov schermt met noodtoestand

Dit bedrag moet bovendien gezien worden in het licht van de schuldenlast waaronder de Sovjet-Unie gebukt gaat. Dit jaar moet er uit de staatskas maar liefst 12 miljard dollar (dat wil zeggen 22 miljard officiele roebels en 330 miljard feitelijke roebels) worden ontrokken om de crediteuren af te lossen.

Het programma dat Pavlov aan het parlement voorstelde was centralisch en hard. Hij voorspelde, als gevolg van een verdere liberalisering van de prijzen, een verdere daling van de levensstandaard van de laagste inkomensgroepen. Tot radicale privatisering van het staatseigendom wenste hij echter nog niet over te gaan, zo zei hij. Dit jaar zou slechts een derde van de kleine en middelgrote ondernemingen door de staat moeten worden afgestoten. Een Poolse 'shock-therapie' zou volgens Pavlov leiden tot meer dan dertig miljoen werklozen in het land, dat wil zeggen bijna twintig procent van de totale beroepsbevolking.

Pavlov maakte duidelijk dat de regering bereid is noodmaatregelen in te zetten om het programma door te voeren. Onderdeel van het beleidsplan is een verbod op stakingen voor het hele jaar 1991. Maar Pavlov zei niet uit te sluiten dat de regering ook her en der de noodtoestand zal moeten afkondigen. “Niet om de mensen te dwingen tot werken”, zo zei hij er ter toelichting bij, “maar om de werkwilligen de gelegenheid te bieden de arbeid te hervatten”. “Zij die op illegale wijze de werkwilligen dwarszitten, moeten gestraft worden”, aldus Pavlov. De noodtoestand zou met name afgekondigd kunnen worden in de energievoorziening en de transportsector.

Of de Opperste Sovjet de regering het anticrisis-programma zal fiatteren, is nog onduidelijk. Van de sprekers die gisteren het woord voerden, was een minderheid onomwonden voor het beleidsplan van Pavlov. Maar vooral de kritiek van de Kazachstaanse president Noersoeltan Nazerbajev, die een der rijkste republieken van de unie vertegenwoordigt, was een ominieus teken voor Pavlov. Volgens Nazerbajev is het programma veel te centralistisch en zal het dus geen einde maken aan de juridische en economische oorlog die de vijftien deelrepublieken thans met elkaar en de centrale staat voeren.

Morgen komt bovendien het centraal comite van de communistische partij bijeen. Individuele leden van dit zogenaamde 'partijparlement' willen daar zowel secretaris-generaal-president Michail Gorbatsjov als premier Pavlov ter verantwoording roepen voor de economische “catastrofe”. Er gaan zelfs stemmen op om Gorbatsjov tot aftreden te dwingen als secretaris-generaal der CPSU.

De leiding van het land komt deze week aldus in de mangel te zitten. Hun economische programma wordt door geen der beide vleugels in de politieke machtsstrijd nog gesteund. Het rechtse kamp in de partij en de pan-slavische Sojoezfractie willen dat Gorbatsjov aftreedt. De democratische beweging vindt zijn programma niet ver genoeg gaan, heeft tot nu toe steeds zijn aftreden geeist maar is sinds kort wat voorzichtiger om de conservatieven niet in de kaart te spelen. Alleen deze vleugelstrijd kan Gorbatsjov nog kansen bieden.