Zwaar verlies van CDU in deelstaat, meerderheid kwijt

BONN, 22 APRIL. De Duitse CDU heeft bij de regionale verkiezingen in Rijnland-Palts, de thuisstaat van kanselier Helmut Kohl, gisteren een dramatisch grote nederlaag geleden en is daarmee ook haar meerderheid in de Bondsraad kwijt geraakt.

De christen-democraten zakten in Rijnland-Palts van 45,1 procent in 1987 tot 38,7 nu. De sociaal-democratische SPD won bijna even spectaculair en klom met 6 procent naar 44,8. Haar 43-jarige lijsttrekker Rudolph Scharping wordt de nieuwe minister-president in Mainz, de hoofdstad van de deelstaat.

De SPD heroverde via haar overwinning in Rijnland-Palts ook de meerderheid in de Bondsraad, de medewetgevende 'Landerkammer', die wordt samengesteld volgens de politieke krachtsverhoudingen in de deelstaten. De kleine voorsprong van de CDU op de SPD (35-33) is daar nu veranderd in een achterstand (31-37), niet meegerekend gemengde coalities in Hessen (SPD en Groenen), Berlijn (CDU-SPD), Brandenburg (SPD, FDP en Groenen) en Hamburg (SPD en FDP).

De SPD heeft al aangekondigd haar nieuwe meerderheid in de Bondsraad te zullen gebruiken om onder andere de plannen van het kabinet-Kohl voor afschaffing van belasting op bedrijfsvermogens te blokkeren. In de Bondsraad is de politiek van Kohls kabinet voor de economische opbouw van de vroegere DDR nu ook afhankelijk geworden van steun van de SPD. De secretaris-generaal van de CDU, Volker Ruhe, erkende dat gisteravond. Zij het dat hij heel andere bewoordingen koos: “De SPD heeft nu een grotere verantwoordelijkheid gekregen”.

In Rijnland-Palts belandt de CDU, die in '83 nog een absolute meerderheid in de landdag had (51,9 procent), na 44 jaar voor het eerst in de oppositie.

Pag. 5:

SPD kan in deelstaat coalitiepartner kiezen

SPD kan in Rijnland-Palts als coalitiepartner kiezen tussen de FDP, die licht verloor (van 7,3 naar 6,9 procent) en de Groenen, die van 5,9 naar 6,4 procent klommen. De Groenen hadden voor de verkiezingen al een voorkeur voor samenwerking met de SPD uitgesproken. De FDP wilde liefst met de CDU verder regeren maar had als tweede prioriteit het voorkomen van een rood-groene coalitie. De rechts-radicale Republikaner bleven met 2 procent ver onder de kiesdrempel van vijf procent. De SPD boekte haar beste resultaat in 44 jaar, de CDU haar slechtste.

De lange reeks regionale nederlagen van de CDU, die werd onderbroken door haar recente overwinningen in vier van de vijf nieuwe Oostduitse deelstaten (14 oktober 1990) en Berlijn (2 december), is gisteren met een harde klap in Rijnland-Palts voortgezet. Eerder gingen voor Kohls partij al verkiezingen verloren in Sleeswijk-Holstein (1988), Nedersachsen (mei 1990) en Hessen (januari 1991). Ook de Europese verkiezingen brachten de CDU in juni 1989 een zware nederlaag. De SPD is nu in acht van elf 'oude' Westduitse deelstaten de grootste partij, alleen niet in Beieren, Baden-Wurttemberg en Berlijn.

Secretaris-generaal Huber van de CSU (die haar absolute meerderheid in Beieren oktober vorig jaar behield), zei dat deze reeks nederlagen van de zusterpartij CDU “een substantiele verzwakking” weerspiegelt.

Verkiezingswinnaar Scharping wees er uitdrukkelijk op dat niet alleen de regionale CDU maar ook kanselier Kohl zelf een grote nederlaag heeft geleden. Hij bedankte de kanselier spottend voor zijn grote inzet voor de CDU in de verkiezingscampagne. Volgens Scharping is het plan van de coalitie in Bonn om ondanks eerdere ontkenningen de belastingen te verhogen - de “Steuerluge” - een belangrijke reden geweest voor het SPD-succes in Rijnland-Palts.

De verliezende 61-jarige CDU-premier Carl-Ludwig Wagner ontkende niet dat “de politiek van Bonn” (en de vorige week opgelaaide discussie over een eventuele verhoging van de telefoontarieven) een belangrijke handicap was geweest. Maar volgens Wagner, die liet doorschemeren dat hij de politiek wil verlaten, had ook een negatieve rol gespeeld dat de CDU in feite met twee lijsttrekkers was aangetreden. Hij doelde daarmee op de vooraf bekendgemaakte partijafspraak dat hij als premier in 1992 zou terugtreden ten gunste van Hans-Otto Wilhelm, de fractievoorzitter van de CDU in de landdag in Mainz, die in 1988 Wagners voorganger Bernhard Vogel na twaalf jaar regeren tot aftreden dwong. Ook deze “koningsmoord” op Vogel zou voor de CDU wel eens ongunstige invloed kunnen hebben gehad op het stemgedrag van de kiezers, zo liet Wagner uitkomen.

De CDU verloor gisteren in Rijnland-Palts per saldo stemmen aan alle partijen, zowel aan de Republikaner, de SPD (61.000) als de FDP (21.000). Zelfs waar zij traditioneel sterk is, zoals in Trier en in een economisch structureel zwak gebied als de Hunsruck, dat sterk getroffen zal worden door komende militaire troepenbeperkingen, liep zij bovengemiddeld grote schade op (tegen de tien procent).