Koerden gebaat bij elke vorm van steun

Een vrij Koerdistan is de droom van de Koerden, een volk van meer dan twintig miljoen mensen, verdeeld over Turkije, Syrie, Irak, Iran en de Sovjet-Unie. Het is het grootste volk ter wereld dat geen eigen staat heeft, of zelfs maar een reele vorm van autonomie binnen andere staten.

Waarom hebben de Koerden in hun opstanden voor de vrijheid steeds steun gezocht bij een machtige nabuur, ook al wisten ze dat deze hen zou laten vallen zodra het hem goed zou uitkomen? Waarom heeft Barzani op Kissinger vertrouwd, zoals nu Talabani - een van de huidige Koerdische leiders - rekende op Bush? Waarom zijn de Koerden in alle opstanden verdeeld gebleven, met fel uitgevochten tegenstellingen tussen eigen partijen?

De Koerden weten dat ze in het Midden-Oosten geisoleerd staan en dat geen enkel regime hun werkelijk welgezind is. De naar een eigen staat verlangende Palestijnen ondervinden de solidariteit van miljoenen Arabieren, voor het Koerdische streven naar zelfbeschikking bestaat in de regio geen solidariteit.

Daarom moet de vrijheid met opportunistische middelen worden bevochten - en telkens wordt dit opportunisme afgestraft, met dramatische gevolgen. Zo zochten tijdens de eerste Golfoorlog vele Iraaks-Koerdische partijen steun bij Iran, Iraans-Koerdische partijen soms bij Saddam Hussein, om op eigen terrein successen te kunnen behalen. Bij het eind van die Golfoorlog, in 1988, eindigde de wederzijde steun en besloot Saddam tot de tot dan toe meest dramatische aanpak van zijn Koerdenprobleem: de al eerder begonnen aanvallen met chemische wapens op de Koerdische bevolking werden opgevoerd; een compleet stadje, Halabja werd het slachtoffer, vijfduizend doden in enkele minuten. Daarna, bij de massale vlucht van tienduizenden naar Turkije en Iran, nog meer gifgasaanvallen, volledige verwoesting van duizenden dorpen en stadjes, deportatie van de resterende bevolking naar 'modelnederzettingen'.

Ook in Turkije volgt de regering, sinds in 1984 de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) daar met gewapend verzet is begonnen, een politiek van systematische verwoesting van dorpen en gehuchten, vernietiging van alle (over) levingsmogelijkheden in de bergen, en overplaatsing van de bevolking naar 'veilige' gebieden? Gesteld voor de keuze: word dorpswachter, dus agent van het Turkse regime, of vertrek - op straffe van gevangenneming, dus foltering, wellicht gevolgd door executie - kiezen velen voor vluchten. Bijna dagelijks roept Amnesty International op tot 'onmiddellijke actie' wanneer weer tientallen Koerden in een dorpje zijn opgepakt.

Was het verstandig de Koerden in noord-Irak in opstand te laten komen na de herovering van Koeweit? Toegegeven, er was een kans dat Saddam zou vallen - maar daarvoor was meer nodig dan opstanden van de Shi'a-bevolking in het zuiden en de Koerden in het noorden. Bijna twee weken lang proefden de Koerden van de vrijheid, en gingen de folterkamers open voor het publiek. Daarna was de wraak van Saddam verschrikkelijk. Opnieuw laten de machtige naburen, de Koerden zitten: op de berghellingen, zonder beschutting, zonder vrijplaats.

De Koerdische politieke leiders zijn het erover eens dat de 'Koerdische kwestie' op de agenda van een vredesconferentie van het Midden-Oosten moet staan: zonder zelfbeschikkingsrecht voor de Koerden, op zijn minst in de vorm van autonomie, blijft Koerdistan een brandhaard, een permanente destabiliserende factor in de regio. Vele Koerden menen dat hun partijen, willen zij steun krijgen in zo'n conferentie, onderling moeten gaan samenwerken over de staatsgrenzen heen. Al is zo'n samenwerking binnen de staatsgrenzen al moeilijk genoeg, toch zal er nog een pan-Koerdisch nationaal congres moeten komen. Tegelijkertijd zal elke Koerdische partij moeten beseffen dat de Koerden nu eenmaal een volk tussen andere volkeren zijn en dus wel moeten overeenstemmen met Turkse, Iraanse en Arabische partijen in Turkije, Syrie, Irak en Iran. Zo is er al een Iraakse democratische oppositie, waarin de Koerdische partijen actief participeren, maar parallelle ontwikkelingen ontbreken nog elders. Misschien uit wanhoop, hoe ooit een democratie kan gaan functioneren in deze repressieve staten.

Maar voor het ogenblik is er maar een ding dat telt: het redden van honderdduizenden mensenlevens, het verschaffen van garanties voor hun overleven, dan ook het scheppen van een veilige zone voor de wederopbouw van hun bestaan. Want de huidige stortvloed van vluchtelingen is zo groot dat alleen een oplossing ter plaatse uitkomst kan bieden. Uiteraard verdient een terugkeer - onder garanties - naar hun haardsteden de voorkeur, maar voor een overleven van deze verschrikking is elke leefbare oplossing, in welk bereikbaar dal ook goed.