Het feuilleton over de Stasi brengt elke dag een nieuwe aflevering

BERLIJN, 20 april - Een hoge ambtenaar gearresteerd die twintig jaar lang hoogst geheime details over NAVO-bewapening aan de Oostduitse geheime dienst, de 'Stasi', heeft doorgespeeld. De Stasi heeft meegewerkt aan de, onder leiding van de befaamde terrorist 'Carlos' gepleegde, bomaanslag op het Franse culturele centrum in West-Berlijn in 1983. De Bondsdag wil in meerderheid burgers het recht geven het over de eigen persoon bestaande dossier in te zien.

Dat is een greep uit een week Duitse actualiteit omtrent de Stasi.

Meer dan een jaar na zijn ontbinding staat het Oostduitse “Ministerium fur Staatssicherheit” nog volop in de belangstelling.

Niet altijd wordt geheel duidelijk waar alle informaties vandaan komen. Nadat de Stasi begin 1990 zichzelf min of meer in eigen beheer ontbonden had en opruiming gehouden had in de eigen archieven, lijken nogal wat documenten de weg naar de markt te hebben gevonden. Een andere bron zijn de activisten van de Oostduitse burgerbeweging, die aanvankelijk de hoofdkwartieren van de Stasi eind 1989 hadden bestormd, en de hand hadden gelegd op menige lijst of computerband, voordat de Oostduitse staat erin slaagde de 'afwikkeling' van de Stasi in handen te leggen van door een zeldzaam gebrek aan activiteit geplaagde parlements- en regeringscommissies. Veel perspublicaties zijn of lijken geinspireerd door al of niet geldelijk beloonde ex-medewerkers van de Stasi.

De Stasi hield zich zowel bezig met de spionage in het buitenland en met subversieve activiteiten tegen de 'imperialistische' staten, als met de bewaking van het sociale leven en de instelling van de DDR-staatsburgers, alsmede met de strafvervolging van hen die zich naar ambtelijk inzicht politiek misdroegen.

Wat spionage en subversie betreft - daarover wordt dezer dagen een vrijmoedige stroom informatie over de Duitsers uitgestort. Al zo'n honderd spionnen in het vroegere Westduitse bestuursapparaat zijn sinds de opening van de Berlijnse muur gearresteerd, maar volgens openbare aanklager Alexander von Stahl zitten er nog duizenden op hun post. Even leek vorige maand zelfs bondskanselier Kohl in gevaar, toen een van zijn naaste medewerkers tot 1984 ervan verdacht werd, de Stasi informaties te hebben doorgegeven. Het onderzoek in deze zaak is wegens gebrek aan bewijs gestaakt, maar zeurt voort in de sensatiepers.

Wat aan het licht komt over de subversieve activiteiten van de Stasi, vooral in de vorm van betrekkingen met een brede schakering aan terroristische bewegingen, tart elke verbeelding: 'Carlos', Abu Nidal, Lichtend Pad, IRA, ETA etc. Bijna geen dag gaat voorbij zonder nieuwe onthullingen.

Maar de enthousiaste mededeelzaamheid van ambtelijke en politieke zijde wordt beduidend geringer, wanneer de binnenlandse activiteiten van de Stasi in de DDR ter sprake komen. Zo'n honderdduizend ambtenaren had de Stasi in dienst, en nog zo'n 500.000 zogenaamde 'informele medewerkers', dat wil zeggen DDR-burgers die hun medeburgers verklikten. Dat was zo'n vier procent van de DDR-bevolking, waarbij nog bedacht moet worden dat de 'informale medewerkers' een vlottend bestand vormden.

Bijna zonder uitzondering laten de beschuldigden weten 'geen dader maar slachtoffer' van de Stasi te zijn geweest, of niet geweten te hebben dat zij als verklikker werden uitgemolken. Dat deed ook eerder dit jaar de laatste premier van de DDR, Lothar de Maiziere, wiens schuld of onschuld niet bewezen kon worden omdat van zijn dossier op wonderbaarlijke wijze nog slechts het omslagje restte. En deze week was dan de beurt aan de beheerder van de Stasi-archieven, Gauck, om te ontkennen dat hij jarenlang de Stasi op de hoogte had gehouden van de stemming in de kerken van Rostock.

De tegenstanders van al te grote openbaarheid hanteren steeds als argument dat lynchpartijen en burgerkrijg zullen losbarsten, als iedereen kan nagaan wie in zijn omgeving een Stasi-medewerker of verklikker was. Maar sinds het Oostduitse weekblad “die Andere”

vorige maand begon met de publicatie van de loonlijst van de Stasi, is van zo'n stemming weinig te merken. Die lijst laat overigens de nodige vragen open. Zo is een zekere Jens Neffe (geb. 11-03-67) met een jaarsalaris van 72.924,00 mark de op een na bestbetaalde Stasi-medewerker, na bevelhebber Erich Mielke zelf. Neffe's functienummer, 040600, geeft echter aan dat hij slechts hoofd van de afdeling paspoort- en douanezaken in Potsdam was. Wie was Neffe? Het feuilleton gaat verder.