Duoduo toont het noodlot van China

Voorstelling: Krekelvechten van Duoduo door Balie de B. Vertaling: Maghiel van Crevel; regie: Peter de Baan i.s.m. Margrith Vrenegoor; vormgeving: Andre Joosten; spel: Herman Naber, Har Smeets, Mijs Heesen, Wivineke van Groningen, e.a. Gezien: 18-4 De Balie Amsterdam. Aldaar t-m 4-5.

Kort nadat de Chinese dichter Duoduo op uitnodiging van Poetry International naar Nederland was gekomen, begon hij voor deze krant columns te schrijven. Uit zijn stukken sprak zijn preoccupatie met het regime dat er niet voor was teruggedeinsd op 4 juni 1989 een slachtpartij op het Plein van de Hemelse Vrede aan te richten. De herinnering aan die verschrikkingen waarvan hij ooggetuige was geweest lagen vers in zijn geheugen. Het toneelstuk dat hij in die periode op verzoek van dramawerkplaats Balie de B. schreef gaf daar blijk van.

Dat stuk is nooit opgevoerd: De Balie noch Duoduo waren tevreden over het resultaat.

Duoduo begon opnieuw, maar pas anderhalf jaar later was hij in staat meer afstand te nemen van de gebeurtenissen en zijn eerste toneeltekst te voltooien waarin hij zich verdiept in de cultuur-historische achtergronden van wat zich indertijd in Peking heeft afgespeeld.

In Krekelvechten, dat nu door Peter de Baan als Balie de B. project is uitgebracht, geeft Duoduo aan dat het antwoord op de vraag hoe het huidige regime in China kan bestaan en functioneren, besloten ligt in de Chinese geschiedenis, in een bepaalde overgeerfde mentaliteit. Het kan daarom bijna niet anders of de benauwende conclusie is dat aan de loop der gebeurtenissen een onontkoombare lotsbestemming ten grondslag ligt; wat gebeurd is zou in zekere zin onvermijdelijk zijn geweest. De gevestigde macht in zijn land heeft geen oren naar nieuwe ideeen en zal die te vuur en te zwaard bestrijden. Duoduo gebruikt de zoonsmoord als symbool voor deze houding.

In een dorpje ergens op het platteland houdt het dorpshoofd (Herman Naber) zijn zwangere vrouw (Mijs Heesen) voor dat ze moet doen wat van haar wordt verlangd: ze dient de foetus te laten weghalen aangezien hij al een kind heeft uit een vorig huwelijk en de staat heeft nu eenmaal beslist dat iemand niet meer dan een kind mag opvoeden. Hij vertelt het verhaal van een boer die zijn kinderen van verschillende echtgenoten op een dag in de bergen achterliet onder het voorwendsel ijsjes te gaan halen. Weken later vond men de dode kinderen in een innige omhelzing, met tranen van ijs op de wangen. Het dorpshoofd heeft begrip voor de handelwijze van de boer, ook hij brengt zijn 'overtollige' kinderen naar een berg en bovendien is hij zelf ook als kind door zijn vader achtergelaten. Haat hij zijn vader daarom? Nee, hij deed het immers uit loyaliteit jegens de staat.

Gehoorzaamheid, het blindelings opvolgen van door hogerhand gestelde eisen en een onontwarbare verstrengeling van belangen en relaties - dat zijn aspecten die in Krekelvechten ter sprake komen. Vooral het laatste leidt tot corrupt gedrag en machtsmisbruik waarbij de belanghebbenden elkaar noodgedwongen de hand boven het hoofd houden.

De leraar in het dorp zal niet vervolgd worden wegens verkrachting van de vrouw van het dorpshoofd, aangezien het dorpshoofd zich op zijn beurt heeft vergrepen aan de vrouw van de leraar wiens vader hij is.

Peter de Baan heeft de tragedie geregisseerd als ware het een zwarte komedie. Dat wordt vooral duidelijk in de scene waarin kinderen en kleinkinderen de negentigste verjaardag van grootvader vieren. De harde toon van eerst gaat nu schuil achter absurd, provocerend en hilarisch gedrag. Het ingehouden cynisme dat uit het stuk spreekt wordt bijtend door de plotseling oplaaiende spotzucht. De opgeschroefde vrolijkheid van de acteurs steekt schril af bij het lachende gezicht van Duoduo op de houten achterwand; als het verjaardagsrumoer al lang is verstomd, lacht het gezicht nog steeds.

Het is een wrang beeld van een wrange voorstelling die een tijd in de herinnering blijft hangen.