'And now for the money!' riep de wedstrijdleider ...

'And now for the money!' riep de wedstrijdleider ieder jaar aan het begin van de laatste ronde. Het was in de jaren zeventig in het Californische dorpje Lone Pine. Toen een typisch Amerikaans toernooi. Enorme prijzen en geen vergoeding van reis- en verblijfkosten, alleen heel af en toe voor wereldkampioenskandidaten. Het werd ook niet, zoals Europese toernooien, betaald door een bedrijf dat reclame wilde maken, maar door een rijke uitvinder die het leuk vond om in zijn dorp naar een schaaktoernooi te kijken.

Bij honderden kwamen de Europese grootmeesters een gokje wagen. Toen de uitvinder stierf was het afgelopen met het toernooi. Een groot verlies, maar het gemis werd verzacht door het New York Open. Ook een toernooi dat van een man afhankelijk is, de Spaans-Amerikaanse zakenman Jose Cuchi. Omdat New York makkelijker bereikbaar is voor Europeanen en bijna iedereen er wel eens gespeeld wilde hebben, was het nog meer in trek dan Lone Pine. Onder de goudzoekers hoorde je veel geklaag. De prijzen waren hoog, maar er waren er maar tien en soms deden er bijna honderd grootmeesters mee. Wie niets won had duur moeten betalen voor het voorrecht zijn beroep in New York uit te oefenen. Je kon je maar het beste voorstellen dat je tijdens je vakantie aan een loterij meedeed.

De grote dagen van het New York Open lijken voorbij. De eerste prijs van het toernooi dat eind vorige maand gehouden werd was 10.000 dollar. Niet gek, maar vroeger was het 15.000 en de dollar was meer waard. Cuchi kon nog wel eens gratis vliegtickets voor de buitenlanders krijgen bij de Spaanse maatschappij Iberia, maar dat is nu ook afgelopen. Voor de Europese professional die op de kleintjes letten moet is een reis naar het New York Open een riskante investering geworden. Geen invasie van spelers uit de Sovjet-Unie deze keer. Slechts zes zag ik er op het lijstje van de bovenste veertig deelnemers, verder acht Europeanen, twee Aziaten en de rest kwam uit de Verenigde Staten.

Laatst las ik in een toernooiverslag een interessante uitdrukking: ''De sovjet deelnemers speelden in gesloten formatie.'' Na enig nadenken bedacht ik dat hiermee bedoeld was dat ze een gemeenschappelijke kas hadden en afspraken maakten over hun onderlinge partijen. Als het waar is, dan is met de 'gesloten formatie' een eufemisme gevormd dat nog vaak dienst zal kunnen doen. Tegenwoordig wordt het soms al vermeldenswaardig gevonden als in de laatste ronde van een open toernooi alles eerlijk lijkt toe te gaan. Deze keer geen berichten over combines. De gesloten formatie van de Russen in de eindrangschikking (vier bij de eerste vijf) lag aan hun grote speelkracht. Alexander Goldin uit Siberie won het toernooi. ''Heb je wel eens van die man gehoord?'' vroeg iemand me. Ja, maar alleen omdat ik een keer van hem verloren heb, anders zou zijn naam me nooit zijn opgevallen. Toch zou hij met zijn rating van 2565 in Nederland de tweede speler zijn. Het reservoir van ijzersterke sovjetspelers lijkt onuitputtelijk. Dertien spelers deelden de tweede plaats. Ze wonnen ieder iets minder dan duizend dollar. Minstens veertien grootmeesters, onder wie de voormalige wereldkampioenskandidaat Joedasjin, kregen niets, alleen een hoge onkostenrekening. Een harde wedstrijd, ook door het moordende tempo, negen partijen in vier dagen.

Gata Kamsky, die in Linares zo akelig werd toegetakeld, deelde nu de tweede plaats. De overwinning in de volgende partij zal hem genoegen hebben gedaan. Twee jonge spelers die allebei de ambitie hebben om wereldkampioen te worden.

Wit Kamsky-zwart Lautier 1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. e4-e5 Pf6-d7 5.

f2-f4 c7-c5 6. Pg1-f3 Pb8-c6 7. Lc1-e3 a7-a6 8. Dd1-d2 b7-b5 9. d4xc5 b5-b4 10. Pc3-d1 Rustig aan, typisch Kamsky. Hier is vaak 10. Pa4 gespeeld, maar na 10...Da5 haalde wit geen voordeel. 10...Pd7xc5 11.

Lf1-d3 Lc8-b7 12. 0-0 d5-d4 Deze ruimtewinst ziet er mooi uit, maar zwart houdt toch een moeilijk te behandelen stelling over. Misschien was 12...Pe4 beter. 13. Le3-f2 Lf8-e7 14. b2-b3 f7-f6 15. e5xf6 g7xf6 16. Pd1-b2 Dd8-d7 17. Pb2-c4 Ta8-d8 18. Ta1-e1 0-0 19. Lf2-g3 Kg8-h8 20. Dd2-e2 Td8-e8 21. Pf3-h4 Pc5xd3 Deze aanvalsloper kan op den duur niet in leven gelaten worden, maar het witte voordeel is nu duidelijk.

Actieve witte stukken en zwarts centrum is onbeweeglijk. 22. c2xd3 Le7-d8 23. De2-h5 Kh8-g8 24. f4-f5 e6-e5 25. Te1-e4 Een strategische modelpartij. Via het sterke veld e4 trekken de witte stukken ten aanval. 25...Tf8-f7 26. Ph4-f3 Te8-f8 27. Te4-g4+ Tf7-g7 28. Tg4xg7+ Kg8xg7 29. Pf3-d2 Ld8-e7 30. Pd2-e4 Kg7-h8 31. Dh5-h6 Tf8-f7 Hij zou graag 31... Pd8 doen om het witte Pe4 te ruilen, maar dat kan niet wegens 32. Pxe5 32. Lg3-h4 Pc6-d8 Zie diagram 1.

Wit kan nog niet toeslaan met met 33. Pxf6 wegens 33...Dc6 met stukwinst. 33. Pc4-d6 Maar hierna stort de zwarte stelling ineen.

33...Le7xd6 34. Lh4xf6+ Kh8-g8 35. Tf1-f3 Tf7-g7 36. Lf6xg7 Lb7xe4 37. Tf3-g3 Le4xf5 38. Lg7xe5+ Zwart gaf op. Na 38...Lf5-g6 volgt 39. Txg6+ hxg6 40. Dxg6+.

Nu een partij van de toernooiwinnaar, een gewiekst tacticus. Zijn tegenstander Ilya Gurevich (USA) is jeugdwereldkampioen. Niet te verwarren met grootmeester Dimitri Gurevich (USA) en wereldtopspeler Michail Goerevitsj (Belgie). Geen familiebanden, voor zover ik weet.

Wit I. Gurevich-zwart Goldin 1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 d7-d6 5.

c2-c3 Lc8-d7 6. d2-d4 Pg8-e7 7. 0-0 Pe7-g6 8. Lc1-e3 Lf8-e7 9. Pb1-d2 0-0 10. a2-a3 Kg8-h8 11. b2-b4 f7-f5 12. e4xf5 Ld7xf5 13. d4-d5 Pc6-b8 14. La4-c2 Pb8-d7 15. c3-c4 Lf5xc2 16. Dd1xc2 Pg6-f4 17. g2-g3 Pf4-g6 18. h2-h4 Kh8-g8 19. Pf3-g5 Le7xg5 20. Le3xg5 Dd8-e8 21. Pd2-e4 h7-h6 22. Lg5-e3 De8-f7 23. Dc2-e2 Df7-f5 24. f2-f3 Pd7-f6 25. Le3-d2 Df5-h3 26. De2-g2 Dh3-d7 27. Pe4xf6+ Tf8xf6 28. Ld2-c3 Tf6-f7 29. Ta1-e1 Ta8-f8 30. Te1-e4 Dd7-a4 31. Lc3-b2 Da4-b3 32. Te4-g4 Zie diagram 2.

33...Tf7xf3 33. Tf1xf3 Tf8xf3 34. Tg4xg6 Db3-e3+ Wit gaf op.