Verslaafde varkens

Hans Plomp: In India. Uitg. In de Knipscheer, 110 blz. Prijs f 19,50

De schrijver Hans Plomp publiceerde vorig jaar in de Volkskrant een serie korte, anekdotische reisnotities uit India. Eigenlijk waren het meer schetsjes dan reisverslagen: zo beschreef Plomp hoe hij in Bombay werd aangesproken door een louche handelaar die zijn vriendin en blonde dochtertje wilde kopen. Elders zag hij een varken dat aan de opium verslaafd was geraakt door het eten van de uitwerpselen van een gebruiker.

De losse afleveringen waren goed geschreven, vaak verrassend en maakten verlangend naar meer. Toch stellen ze nu, gebundeld inn India', als geheel teleur. Gebundeld werken de stukjes door hun geringe lengte en de droge verteltrant van Plomp eerder frustrerend dan prikkelend: om de drie pagina's blijft de lezer achter met niet meer dan een behendig vertelde anekdote, zonder duidelijk verband met het voorafgaande en het vervolg.

Bovendien valt nu op hoe eenzijdig Plomps India-beeld eigenlijk is. Hij concentreert zich, in de traditie van de westerse godzoekers die in de jaren zestig naar het land reisden, op archaische, mystieke en godsdienstige praktijken. Het moderne India moet het doen met de kwalificatie "materialistisch, vervuild en corrupt". De aandacht van V.S. Naipaul in diens recente boek over India voor de dynamische, veranderende realiteit van het land en de sociale kaders waarin ook religie en spiritualiteit zijn ingebed, ontbreekt hier. Plomps kijk op het 'mystieke' India lijkt nauwelijks veranderd sinds de gelukkige, simpele dagen van de Beatles en de Maharishi.

Zijn kennis van de Indiase godsdiensten die hem zo 'overweldigen' is ook niet altijd gedegen. Slordig is bijvoorbeeld zijn aanduiding van het tantrisme als 'een van de oudste levende religies'. De tantra-geschriften van hindoeisme en boeddhisme zijn van beduidend recenter datum dan de oude Vedische godsdienst en vormen geen aparte religie.

Zo rijk als dit boekje dus is aan merendeels wel onderhoudende anekdotes, zo arm is het aan interpretatie en origineel inzicht. Nu citeert Plomp als motto voor de bundel ook al een journalist die hem waarschuwde: "India proberen te begrijpen kost je verstand." Maar dat is toch nauwelijks een excuus. Bovendien is het India dat Plomp schildert helemaal niet 'onbegrijpelijk': in feite past alles in het boek in het westerse cliche-beeld van India als een mystiek, met spiritualiteit doordrenkt land. Een beeld dat al sinds de Romantiek school maakt en waar Plomp zonder veel kanttekeningen op voortborduurt. Had hij zijn verstand toch maar op het spel gezet, al was het maar een beetje.

    • Sjoerd de Jong