Magneetlijnen

Omdat hij een pijntje had dat maar niet overging, moest Tom van zijn moeder naar de magnetiseur. “Wat is dat, een magnetiseur?”, vroeg Tom wantrouwig. “Dat is een meneer met magnetische kracht die je beter kan maken,” zei zijn moeder, “ga nou maar.”

Tom ging, maar toen hij weer thuis kwam, zei hij: “Die magnetiseur is een bedrieger. Ik geloof er geen snars van dat hij de mensen beter maakt - ik had een beetje ijzervijlsel meegenomen en hij bleek helemaal niet magnetisch!”

Vandaag gaan we de veldlijnen van een magneet zichtbaar maken met ijzervijlsel of kruimeltjes staalwol. We hebben nodig: een magneet (maar als het even kan twee), een stuk dun maar stevig karton en ijzervijsel of een stuk staalwol. IJzervijlsel kun je zelf maken door een ijzeren spijker met een ijzervijl te bewerken.

Leg de magneet onder het stuk karton en strooi het ijzervijlsel (eventueel met behulp van een strooibusje) van een hoogte van ongeveer twintig centimeter op het karton, in de buurt van de magneet. Tik een paar maal tegen het karton en je zult zien dat het vijlsel zich rangschikt volgens een heel speciaal patroon. Beschik je niet over ijzervijlsel, dan kun je gebruik maken van twee stukjes staalwol.

Schuur ze boven het karton tegen elkaar en de kruimeltjes staalwol die zo afvallen, rangschikken zich op dezelfde manier als de stukjes ijzervijlsel.

Het patroon dat je ziet, is dat van de veldlijnen van de magneet. Magneten hebben een noord- en een zuidpool en tussen die polen lopen onzichtbare veldlijnen, die op elke plek de richting van het magnetische veld aangeven. De stukjes staalwol of ijzervijlsel voegen zich automatisch langs de lijnen en maken die daarmee zichtbaar.

Het magnetisch veld rond een enkele magneet ziet er vrij simpel uit. Een ingewikkelder patroon krijg je, wanneer de proef herhaalt met twee magneten. Als je die bij elkaar legt met tegengestelde (elkaar aantrekkende) polen tegenover elkaar, dan zie je dat ook de van elkaar wegwijzende polen door veldlijnen met elkaar verbonden worden.

***

'Gauss valt niet in dezelfde klasse als Newton of Poincare. Hij leverde belangrijke bijdragen aan de getaltheorie, maar ik vind dat de getaltheorie op zichzelf tegenwoordig sterk wordt overgewaardeerd. Net als de logica en de verzamelingenleer trouwens.'