Iraks nieuwe situatie vraagt om nieuwe antwoorden

Net als Gregor Samsa heeft de regering van Bush bij het ontwaken moeten ontdekken dat ze veranderd is in een kakkerlak, of deszelfs morele equivalent. De troep die met zulke rake, snelle schoten Saddam Hussein uit Koeweit verjoeg, heeft een gedaanteverwisseling ondergaan, even raadselachtig en ijzingwekkend als die waarmee Kafka's Die Verwandlung begint.

Nu doet zich opnieuw een verbluffende, zelfs voor Kafka te gewaagde ontpopping voor: George Bush heeft de verantwoordelijkheid genomen voor de bescherming van de Koerdische vluchtelingen in Noord-Irak, ondanks hernieuwd geschuimbek en gedreig van Saddam Hussein.

Zo kennen we Gregor weer! Nu maar hopen dat hij de omgekeerde metamorfose helemaal afmaakt.

Na zijn persconferentie van dinsdag is de president om zo te zeggen half zwanger: hij erkent dat de Verenigde Staten de verantwoordelijkheid dragen en over de middelen beschikken om te voorkomen dat Irak een groot vernietigingskamp wordt. Maar hij mag nog steeds graag overdrijven hoeveel moeite het zal kosten de Irakezen te dwingen hun bloedige campagne te staken, terwijl hij bagatelliseert wat er op het spel staat in de moorddadige nasleep van zijn Operatie Desert Storm.

De president bediende zich opnieuw van zijn inmiddels beproefde dubbelzinnigheid over de vraag tot welke militaire actie de VS al dan niet bereid zijn om een eind te maken aan de bedreiging die het regime van Saddam Hussein voor zijn eigen bevolking vormt. Maar als het erop aankomt, zal hij bereid moeten zijn Saddam daadwerkelijk tot inbinden te dwingen, zoals hij dat ook in het geval van Koeweit was. Zo niet, dan riskeert hij herhaling van de fout die de Verenigde Staten in 1919 hebben gemaakt tegenover de half-verslagen, wraakgierige Duitse natie.

Irak is Duitsland niet, maar het Midden-Oosten is wel het Midden-Oosten. Olie, Israel en het broze, onvolgroeide stadium waarin de Arabische nation-state nog verkeert, maken regionale troebelen daar tot een mondiaal probleem. Doordat de Amerikaanse regering niet heeft voorzien tot welke repercussies en spanningen de Koerdische dodenmars in Turkije zou leiden, loopt nu reeds de regering van president Turgut Ozal, een belangrijke bondgenoot van de VS, gevaar.

Militaire overwinningen “verstoren het machtsevenwicht”, tekent historicus John Lewis Gaddis aan in het lentenummer van Foreign Affairs. “Precies om dat gevaar te voorkomen zorgden de vredesonderhandelaren van 1815 en 1945, die de twee duurzaamste vredesakkoorden uit de jongste geschiedenis ontwierpen, al meteen na hun respectievelijke overwinningen voor het herstel van de verslagen tegenstanders en nodigden zij hen uit weer plaats te nemen in de internationale gemeenschap van landen”.

Met andere woorden, zij deden precies het tegenovergestelde van wat Bush nu in het Golf-gebied doet. En zij hadden succes. Maar bijna een maand lang hebben de Verenigde Staten de verkeerde lering uit dit voorbeeld getrokken en zowel in het Midden-Oosten als in Oost-Europa “de problemen van wederopbouw en herintegratie” (aldus Gaddis) genegeerd waarvoor de wereld zich nu, na de Koude Oorlog, gesteld ziet.

De vooraanstaande Congresleden die vorige week in het Witte Huis een ontmoeting hadden met de president en diens adviseur voor nationale veiligheid, Brent Scowcroft, bestookten de beide mannen met vragen over de ommezwaai van de VS met de Iraakse helikopters die eerst aan de grond moesten blijven en toen weer mochten vliegen. De president kende zijn zaakjes van haver tot gort. Maar hij keek herhaaldelijk met een vragende blik naar Scowcroft, alsof hij voor het eerst van de kwestie hoorde. De discussie verzandde toen Scowcroft ging uitleggen hoe moeilijk en gevaarlijk het voor de Amerikaanse strijdkrachten zou zijn als ze opnieuw in de slag zouden gaan met de Iraakse strijdkrachten.

Maar heeft het Iraakse leger dan de afgelopen zes weken kans gezien om van zijn sterfbed op te staan terwijl 100.000 Amerikaanse manschappen op Iraaks grondgebied aanwezig waren? En zo ja, hoe kan dat dan? En waarom hebben de Verenigde Staten zich tijdens de nasleep van de oorlog zo op de achtergrond gehouden, terwijl de Europese Gemeenschap vroeg om vluchtzones voor de Koerden, vervolging van Saddam voor oorlogsmisdaden en actie van de Verenigde Naties om de massamoord op de Koerden te stoppen? Waarom verlaagt de overwinnaar zich tot kakkerlak-niveau?

Het was in hoge mate aan afgevaardigde Stephen J. Solarz te danken dat het Huis van Afgevaardigden heeft ingestemd met de oorlog tegen Irak.

De democraat Solarz, uit New York, pleit er nu voor dat Saddam wordt gelast af te treden op straffe van een nieuwe VN-veldtocht. Edward Mortimer van de Financial Times stelt voor de VN eenvoudig een nieuwe Iraakse regering te laten benoemen en die in staat te stellen democratische verkiezingen te houden.

Deze stoutmoedige voorstellen gaan verder dan het nauwelijks verhulde aanbod dat de president Saddam afgelopen dinsdag deed: een vrijgeleide uit Irak als hij aftreedt. Ze reageren op de totaal nieuwe situatie die door Operatie Desert Storm is ontstaan.

Tot dinsdag leek Bush bereid te ontkennen dat er een nieuwe situatie bestaat die om nieuwe antwoorden vraagt. De stervende en bedreigde Koerden en Shi'ieten spraken hem tegen. De noodzaak voor president Ozal een morrend Turks leger in bedwang te houden sprak hem tegen. De noodzaak voor Irak om zo snel mogelijk te herstellen en terug te keren in de internationale gemeenschap sprak hem tegen.

Bush heeft in Koeweit juist gehandeld. Daarna heeft hij zichzelf van de ene dag op de andere veranderd van een koene krijger tot een passieve toeschouwer en zo bijgedragen tot de huidige tragedie in Irak. Met de halve ommekeer van afgelopen dinsdag - op de andere helft blijft het wachten - heeft hij zichzelf een nieuwe kans gegeven om Iraakse levens en de Amerikaanse eer te redden.

The Washington Post- NRC Handelsblad