Claus: voorbeeldige Winteravond, onhoorbare Everzwijn; Meer verdriet van Belgie

Lunchvoorstelling: Winteravond van Hugo Claus door Nos-televisie- Stadsschouwburg Amsterdam. Regie: Mark Timmer. Decor: Misjel Vermeiren. Spel: Kitty Courbois, George van Houts, Victor Low, Huib Rooymans, Hans Leendertse. Gezien: 18-4, Stadsschouwburg Amsterdam. Nog te zien: aldaar t-m 11-5.

Aan het slot van de voorstelling huilt ze, Kitty Courbois. De traan, vermengd met mascara, is goed te zien. De zwaartekracht trekt een zwart spoor, van haar ooghoek tot diep in haar hals, waar de toevoer stokt. Een stil protest tegen stilering is die traan, een levensechte inbreuk op de illusie. Mag een acteur, die een rol speelt en die uitdrukkelijk optreedt namens een ander, huilen? Is dat niet een overkill, een gebrek aan vakmatige beheersing? Ja, de grens van toneelspel is de getrouwe kopie, het origineel valt buiten de competentie. Dat is voor de film en het echte leven.

Toch hebben Courbois en haar traan in dit geval gelijk. Hun treurigheid haalt het niet bij die van de 'realiteit' van Hugo Claus'

nieuwste eenakter Winteravond, de eerste van een door de Amsterdamse Schouwburg en de Nos-televisie geproduceerde reeks van drie. In de regie van Mark Timmer vormt Winteravond een nieuw hoofdstuk van Het verdriet van Belgie. Courbois speelt mevrouw De Vos, die haar verjaardag viert in een Antwerpse kroeg - in haar tailleur van Chanel: ook dat nog. Aan de tap hangt een ruwe bolster met een zware stem (Huib Rooymans), en erachter troont een cafehouder, wiens voorraad champagne al na tweeeneenhalve fles is uitgeput.

Het doet er niet toe, Mevrouw De Vos raakt toch wel tipsy. En met haar Rosa, een habitue(e) van onbestemde kunne die, Tennessee Williams'

Blanche indachtig, “afhankelijk van de genegenheid van vreemdelingen” zegt te zijn. Dat hoort bij Rosa, net als de baard die door haar pancake heenschimmert. Zij, de jarige job, de basstem en de kroegbaas slepen een door Claus onaangeroerd verleden met zich mee, maar ze hebben opperste pret. Hun verval heeft het stadium van conventie overstegen, het is hun kracht geworden. En daarvan is de zoon van mevrouw De Vos, wiens geconstipeerde fatsoen vanzelfsprekend het onderspit delft, alleen maar de bekrachtiging.

Claus heeft een juweeltje van kitchensink geschreven, even voorbeeldig gespeeld en geregisseerd. Victor Low plaatst zijn karakter waar het thuishoort: buiten en boven de wet, op een subtiele, ternauwernood travestiete manier. Courbois paart de minzaamheid van 'een mevrouw'

aan de onvoorspelbaarheid van diepere driften die, godlof, uiteindelijk winnen. In de kroeg waar de baas zijn opgezette poedel op schoot neemt als Rosa en Mevrouw de Vos een schuchter dansje maken, vormt de traan van Courbois daarvan het logische bewijs.

In Amersfoort heeft op de dag van de premiere van Winteravond de eerste opvoering van Richard Everzwijn een Claus-festival geopend. De voorstelling van het Nederlands Toneel Gent is, gespeeld in een immense en in akoestisch opzicht monsterlijke tent, moeilijk op waarde te schatten. Het stuk, geinspireerd op Shakespeares Richard III, gaat vanavond nog een keer. Te hopen valt dat de voorstelling ook nog elders te zien zal zijn. Het festival duurt tot en met 26 april.